Jakiś czas temu dostałem z ZUS zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zaległości z tytułu składek. Wkrótce potem decyzję stwierdzającą zadłużenie wobec ZUS i wzywającą do uregulowania zaległości. Czy ZUS nie obowiązują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego? Czy nie powinien najpierw zawiadomić mnie o zakończeniu postępowania? Nie mam teraz możliwości uregulowania długu, więc zależy mi na przesunięciu tego w czasie. Czy brak zawiadomienia wpływa na wydaną decyzję?
W postępowaniach prowadzonych przez ZUS stosuje się co do zasady przepisy ogólne k.p.a., w tym art. 10 przewidujący obowiązek poinformowania strony o zakończeniu postępowania w celu umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Stosując jednak te zasady, należy mieć na względzie specyfikę postępowań oraz charakter decyzji wydawanych przez Zakład. Zgodnie z ogólną zasadą decyzje ZUS mają charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny – nie tworzą prawa. Decyzja deklaratoryjna dotyczy praw lub zobowiązań powstałych z mocy prawa, potwierdza jedynie stan istniejący z chwilą ziszczenia się określonych ustawowych warunków. Taki charakter ma właśnie decyzja określająca wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ obowiązek ich obliczania i opłacenia istnieje z mocy ustawy. Podobnie decyzja określająca wymiar składek.
Niewątpliwie ZUS ma obowiązek powiadomić stronę o wszczęciu postępowania. Przez to pismo realizowane jest uprawnienie strony do dostępu do akt, zgłaszania dowodów oraz prawo wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. Zawiadomienie o zakończeniu postępowania w tych sprawach wobec charakteru prowadzonego postępowania oraz kończącego to postępowanie rozstrzygnięcia nie znajduje praktycznego uzasadnienia.