Sebastian Kryczka, prawnik, ekspert prawa pracy
Prawo pracy nie przewiduje możliwości zatrudnienia pracownika uniwersalnego, który będzie wykonywał rozmaite czynności w zależności od konkretnych potrzeb pracodawcy. Zgodnie bowiem z art. 22 kodeksu pracy (dalej: k.p.) przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Dlatego też obowiązki pracownika, w tym kadry zarządzającej, nie mogą być określone ogólnie.
Obowiązkiem pracodawcy jest zaznajomienie pracownika z zakresem jego obowiązków oraz sposobem wykonywania pracy. Trzeba jednak podkreślić, że nie jest to równoznaczne z obowiązkiem sporządzenia zakresu czynności w formie pisemnej. Tym samym pracownik nie ma roszczenia wobec pracodawcy o wręczenie mu zakresu obowiązków w wyżej wskazanej formie.
Zasady te dotyczą także osób kierujących. Prawo pracy odwołuje się do takich pojęć jak „osoba kierująca pracownikami” oraz „przełożony”. Przepisy o czasie pracy wyróżniają dodatkową kategorię, jaką stanowią „kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych”.
Do obowiązków kierownika odwołuje się art. 212 k.p., który dotyczy jednak jedynie obowiązków osoby kierującej pracownikami w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. [ramka] Rola osoby kierującej nie ogranicza się tylko do sytuacji, w której pracownicy wykonują pracę bezpośrednio w siedzibie zakładu pracy. Nie można przyjąć, że kierownicy nie wykonują swoich zadań z zakresu bhp w stosunku do osób świadczących pracę w formie telepracy lub pracy zdalnej. Co także ważne, kierownik nie może delegować zadań z tego zakresu i przekazać ich innym pracownikom, np. służbom bhp.
To przewiduje kodeks pracy
Zgodnie z art. 212 k.p. osoba kierująca pracownikami jest obowiązana:
• organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy;
• dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem;
• organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy;
• dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem;
• egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
• zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.
W pozostałym zakresie należy przyjąć, że zakres czynności będzie dostosowany do specyfiki wykonywanej pracy. Inny będzie zakres przełożonego osób pracujących na budowie, a inny zatrudnionych na stanowiskach administracyjno-biurowych. Wspólnym mianownikiem będzie jednak zawsze zakres obowiązków osób kierujących w sferze bhp.
Podsumowując, należy stwierdzić, że zakres obowiązków z zakresu bhp wynikający z art. 212 k.p. jest wiążący dla osób wykonujących funkcje kierownicze. Niezależnie od tego, czy obowiązki te zostały przywołane w zakresie czynności, czy też nie. Niezależnie od powyższego, zatrudniając osobę kierującą, należy ją poinstruować o zakresie obowiązków związanych z koniecznością zapewnienia podwładnym bezpiecznych warunków pracy. Obowiązki kierownika w pozostałym zakresie zależą od specyfiki pracodawcy i to od niego zależy, jak je skonstruuje. Przepisy prawa pracy ich nie precyzują.
Podstawa prawna
• art. 22 i 212 ustawy z 26 czerwca 1974 r. ‒ Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1162)