Zmiana formy prawnej samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej może być jednym z etapów szerszego procesu zmian organizacyjnych prowadzących do utworzenia niepublicznego ZOZ na bazie mienia i pracowników SP ZOZ. Proces ten wciąż jednak wywołuje wiele problemów.

Podstawowe elementy procedury likwidacji SP ZOZ regulują przepisy art.: 36-36b, 43, 53a oraz 60 ustawy z 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 z późn. zm.). Są one jednak dosyć lakoniczne. Dopiero w praktyce okazuje się, że konieczna jest znajomość szerszego kontekstu prawnego.

Kompetencję do likwidacji SP ZOZ posiada podmiot, który go utworzył (art. 36). W przypadku jednostek samorządu terytorialnego jest to rada gminy, powiatu lub sejmik województwa. Akt o likwidacji ma w tym przypadku formę uchwały. Co istotne, nie może to być akt organu wykonawczego. W przypadku innych (niesamorządowych) SP ZOZ będzie to rozporządzenie właściwego organu administracji rządowej, uchwała senatu publicznej uczelni lub zarządzenie dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Szczególną uwagę należy poświęcić treści aktu o likwidacji, który powinien posiadać wszystkie elementy wskazane we wspomnianej ustawie. Uchybienia w tym zakresie mogą być bowiem podstawą do zakwestionowania go przez organy nadzoru (wojewodów) albo zaskarżania do sądu administracyjnego. Jest to dosyć prawdopodobne, ponieważ likwidacja SP ZOZ zazwyczaj powoduje niezadowolenie pacjentów i lokalnej władzy.

Jeżeli przyczyną likwidacji jest zła sytuacja ekonomiczna (co jest regułą), akt o likwidacji powinien zawierać:

• określenie SP ZOZ podlegającego likwidacji;

• oznaczenie dnia otwarcia likwidacji;

• określenie sposobu i trybu zadysponowania składnikami materialnymi i niematerialnymi;

• wskazanie podmiotu, który przejmie prawa i obowiązki likwidowanego SP ZOZ oraz określenie zakresu tych praw i obowiązków;

• oznaczenie dnia zakończenia czynności likwidacyjnych;

• sposób i formę zapewnienia osobom korzystającym z oznaczonych rodzajowo świadczeń zdrowotnych likwidowanego SP ZOZ dalsze, nieprzerwane udzielanie takich świadczeń, bez istotnego ograniczenia ich dostępności, warunków udzielania i jakości;

• termin zakończenia działalności SP ZOZ, nie wcześniej niż trzy miesiące od daty podjęcia (wydania) aktu o likwidacji.

Zobowiązania i należności SP ZOZ po jego likwidacji stają się zobowiązaniami i należnościami podmiotu tworzącego. Powinien on więc dokonać wcześniej analizy ekonomicznej i ocenić swoje możliwości dotyczące spłaty zadłużenia po SP ZOZ. Zbytni optymizm i niewystarczający okres przewidziany na likwidację może być bowiem przyczyną fiaska całego procesu. Podobnie majątek SP ZOZ po zaspokojeniu wierzytelności staje się własnością podmiotu tworzącego, który decyduje o jego przeznaczeniu.

Nieco mniej skomplikowane jest przygotowanie SP ZOZ do likwidacji, jeżeli nie jest to związane z jego złą sytuacją ekonomiczną (art. 36, 43 i 53a).

Projekt aktu o likwidacji wymaga wcześniejszej opinii:

• Właściwego wojewody (art. 43 ust. 2) - zajęcie stanowiska przez niego powinno nastąpić nie później niż w ciągu 14 dni od dnia doręczenia aktu.

• Właściwych organów gminy i powiatu, na terenie których zakład udziela świadczeń zdrowotnych, a także sejmiku województwa, jeśli zasięg działania zakładu obejmuje województwo lub jego znaczną część - termin ten, co do zasady wynosi 30 dni.

• Reprezentatywnych organizacji związkowych - art. 19 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).

Termin przedstawienia opinii nie może być krótszy niż 30 dni. W tym przypadku nie chodzi o organizacje związkowe funkcjonujące w likwidowanym SP ZOZ. Opinie te nie mają charakteru wiążącego, są jednak obowiązkowe. Nieobowiązkowe jest natomiast zasięgnięcie opinii rady społecznej.

Akt o likwidacji podlega opublikowaniu. W przypadku uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Wspomniana ustawa nie przewiduje konieczności ustanawiania likwidatora SP ZOZ. Wszelkie czynności związane z likwidacją może wykonywać dotychczasowy kierownik placówki. Na ogół jednak likwidator jest wyznaczany. W tym zakresie obowiązują takie same zasady jak przy zatrudnianiu kierownika SP ZOZ. Należy jednak jednoznacznie określić zakres dodatkowych zadań likwidatora, np. złożenie wniosku o wykreślenie SP ZOZ z rejestrów, przekazać dokumentację medyczną pacjentów (do ZOZ przejmującego zadania albo do archiwum), zgłosić fakt likwidacji odpowiednim organom.

Ten etap likwidacji polega na wygaszaniu działalności SP ZOZ, w tym na zaspokajaniu wierzycieli (np. ze środków uzyskanych z kredytów), wyegzekwowaniu należności i sprzedaży zbędnego mienia.

Ostatnim etapem likwidacji SP ZOZ jest jego wykreślenie z rejestru ZOZ prowadzonego przez wojewodę (w niektórych przypadkach przez ministra zdrowia) oraz z KRS. Wniosek taki składa podmiot tworzący SP ZOZ lub osoba upoważniona, np. likwidator.