Komentarz Bartosza Marczuka: popełniamy demograficzne samobójstwo

Ministrowie finansów i pracy chcą, by do OFE trafiało nie prawie 40 proc. naszych składek na emeryturę, ale 15 proc. Reszta ma zostać w ZUS. Ma to przynieść przyszłym emerytom oszczędności. Odetchnie też budżet, który nie będzie musiał rocznie emitować 13 mld zł obligacji.

Abstrahując od oceny pomysłu – jego wadą jest to, że wydamy na bieżące świadczenia składki wpływające teraz do ZUS, nie odłożymy ich i w efekcie obciążymy przyszłe pokolenia – to przy okazji jego omawiania pomijane są dwie płynące z niego nauki. Pierwsza: żyjemy ponad stan. Druga: państwo jest odwrócone plecami do rodziny. A to rodzące się dzieci są najlepszą polisą ubezpieczeniową systemu emerytalnego. Bez nich, obojętnie, czy do OFE popłynie 100 proc., czy 0 proc. składek, i tak w przyszłości nikt nie wypłaci świadczeń.

Rozdęte wydatki

ZUS za dużo wydaje na świadczenia. Podobnie jest z innymi systemami ubezpieczeń czy generalnie wydatkami na świadczenia socjalne. To efekt ogromnych zobowiązań, które zaciągali i zaciągają politycy, rozdając na nasz koszt przywileje (wcześniejsze emerytury z ZUS kosztują ponad 20 mld zł rocznie).

A jeśli wydajemy za dużo, to tak jak w budżecie domowym – można zrobić trzy rzeczy: pożyczać, zwiększać dochody lub ograniczać wydatki. Na razie wybieramy pierwszą drogę. Grozi więc nam, że dług publiczny przekroczy 55 proc. PKB. A na jego obsługę tylko w przyszłym roku wydamy 35 mld zł. Gdyby nie było tej pozycji w budżecie, można by zlikwidować PIT, z którego do budżetu wpływa 36 mld zł. Polityka zadłużania państwa jest nie tylko nieracjonalna ekonomicznie, ale wątpliwa etycznie w stosunku do przyszłych pokoleń.

Drugie rozwiązanie, zwiększenie dochodów – może to być np. podniesienie składek czy podatków – jest zabójcze dla gospodarki. Zwiększa szarą strefę, emigrację, bezrobocie. Od lat wysokie koszty zatrudnienia były zmorą naszego rynku pracy. W końcu udało się je – w ciągu ostatnich trzech lat – obniżyć i powrót do poprzedniego stanu rzeczy byłby błędem. Pozostaje wyjście trzecie – cięcie wydatków. Do tego jednak brakuje politykom odwagi. Za przywilejami, za które płacą podatnicy, stoją wpływowe grupy interesu. Górnicy, którzy wywalczyli sobie odrębny system emerytalny, kosztują nas rocznie około 8 mld zł. Podobnie z emeryturami rolników. KRUS w 94 proc. finansuje świadczenia nie z ich składek, a z pieniędzy podatników. Nierozstrzygnięta jest też kwestia podwyższenia wieku emerytalnego służb mundurowych, żołnierzy, kobiet.

Podobnie jest w służbie zdrowia. Tłumaczy się nam, że za opłacaną składkę zdrowotną mamy prawo do wszystkich świadczeń. A to nieprawda. Nieracjonalnie, ale miło dla wyborców wydajemy też prawie pół miliarda złotych na tzw. becikowe. Skrajny przykład świadczenia, które nie jest narzędziem polityki rodzinnej, ale którego likwidacji nie domaga się żaden polityk w obawie o słupki wyborcze.

Plecami do rodziny

Ktoś może powiedzieć, że nie jest rolą państwa wskazywać obywatelom, ile mają mieć dzieci. Prawda. Jednak w naszym kraju polityka państwa od lat wręcz zniechęca do ich posiadania. A to, w określanej przez holenderskiego demografa Dirka van de Kaa dobie tzw. drugiego przejścia demograficznego, jest polityką zabójczą. Bo tylko dzieci są gwarantem wypłacalności systemu emerytalnego. Obojętnie jak będzie on skonstruowany.

Umizgi polityków

Od lat brakuje realizacji spójnego, konsekwentnie wdrożonego, wpływającego na rzeczywistość programu polityki rodzinnej. I nie chodzi o rozdawanie pieniędzy rodzicom. Byłoby to zresztą etycznie dyskusyjne w stosunku do tych, którzy dzieci nie mają.

Chodzi o to, by dla rodziców wychowanie pierwszego dziecka nie było tak traumatycznym przeżyciem, że nie decydują się na kolejne. Na razie tak często jest.

Dostępność żłobków, przedszkoli, funkcjonowanie szkół, nawet możliwość zapisania dziecka do lekarza to przeżycia, które skutecznie zniechęcają do posiadania potomstwa. Do tego dochodzi codzienna walka o pracę, dochody, mieszkanie.

Jesteśmy krajem na dorobku. Nasze PKB niewiele przekracza połowę średniej unijnej. Nie możemy więc jako obywatele oczekiwać usług publicznych na perfekcyjnym poziomie. Wierzę jednak, że można zdecydowanie lepiej zagospodarować nasze bogactwo, a jego dystrybucja nie musi odbywać się w sposób łamiący całkowicie zdrowy rozsądek czy elementarne poczucie sprawiedliwości. A tak jest, kiedy becikowe (czyli świadczenie socjalne) trafia do majętnych osób. Albo gdy biedniejsi podatnicy dokładają się do rolniczej emerytury osoby, która gospodaruje na kilkuset hektarach, a jej roczne przychody liczy się w milionach złotych. To właśnie podjęcia działań mających likwidować te absurdy powinniśmy oczekiwać od polityków. Są od rządzenia, a nie dogadzania.