● Od pięciu lat Polacy mogą pracować w wybranych krajach UE, gromadząc oszczędności na przyszłą emeryturę. Czy każdy kraj wypłaci to świadczenie za lata, w których były płacone składki?

– Tak, to generalna zasada, jeżeli ubezpieczony spełni warunki stawiane przez ustawodawstwo tego kraju. Podstawowym aktem prawnym regulującym wspólnotową koordynację systemów zabezpieczenia społecznego jest tzw. Traktat Rzymski. Na jego podstawie wydano rozporządzenia wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przy ustalaniu prawa i wysokości świadczenia uwzględnia się okresy ubezpieczenia przebyte we wszystkich krajach członkowskich pod warunkiem potwierdzenia ich istnienia przez instytucję właściwą państwa, na którego terenie zostały przebyte.

● W większości przypadków wejście Polski do UE spowodowało, że przestały obowiązywać dwustronne umowy. Czy tak jest w przypadku Niemiec?

– Nie do końca. W załączniku III, część A do rozporządzenia 1408/71 polska strona wprowadziła zapisy umożliwiające utrzymanie w mocy postanowień umowy z 9 października 1975 r. między PRL a RFN o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym. Utrzymano także niektóre zapisy umowy o zabezpieczeniu społecznym z 8 grudnia 1990 r.

● Co to w praktyce oznacza?

– Konieczność ustalania, które przepisy należy zastosować, rozpatrując wniosek konkretnego człowieka. Musimy sprawdzić, czy dany wniosek podlega zbadaniu z zastosowaniem przepisów rozporządzeń wspólnotowych, czy należy uwzględnić postanowienia wcześniejszych umów dwustronnych. Najwięcej wątpliwości budzą zasady ustalania emerytury osób, które pracowały w Niemczech przed ich zjednoczeniem. Dlatego konieczne jest uzmysłowienie zainteresowanym, że trzeba rozróżnić zatrudnienie na terenie byłej NRD od pracy wykonywanej w byłej RFN. Następnie w przypadku byłej RFN musimy sprawdzić, czy zatrudnienie było wykonywane przed 1 stycznia 1991 r. czy też po tym terminie. Jest to niezwykle ważne, gdyż decyduje o możliwości zastosowania przepisów umowy z 1975 roku, która oparta jest na tzw. zasadzie terytorialności. W praktyce oznacza to, że do rozpatrzenia uprawnień do świadczeń oraz ich wypłaty zobowiązana jest instytucja państwa zamieszkania. Osoby posiadające okresy ubezpieczenia w Polsce, które przeniosły się na stałe do Niemiec przed 31 grudnia 1990 r., zgodnie z zapisami tej umowy tak długo będą otrzymywać niemieckie świadczenia z uwzględnieniem okresów zatrudnienia przebytych w Polsce, jak długo będą mieszkać na terytorium Niemiec.

● Co będzie, jak wrócą do Polski?

– W przypadku powrotu takiej osoby do Polski nie ma zastosowania umowa z 1975 roku Instytucja niemiecka ponownie ustali prawo do świadczeń emerytalno-rentowych, stosując już rozporządzenia wspólnotowe. Jeśli prawo do świadczenia będzie istniało nadal, nastąpi jego weryfikacja. Będzie ono wypłacane jedynie za okresy ubezpieczenia przebyte w Niemczech.