Umowa przedwstępna nie została uregulowana w kodeksie pracy. Nie oznacza to jednak, że w stosunkach pracy umowy takie nie są stosowane. Mogą być one zawierane z kandydatami na pracowników na podstawie art. 389 i 390 kodeksu cywilnego. Artykuł 300 kodeksu pracy zezwala bowiem na zastosowanie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy - przepisów kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Zawarcie umowy przedwstępnej

Najczęściej stroną inicjująca zawarcie takiej umowy jest pracodawca. Jednak aby oświadczenie pracodawcy przejawiającego chęć zatrudnienia w przyszłości danego pracownika mogło być zakwalifikowane jako oferta zawarcia umowy przedwstępnej, musi być skierowane do tego pracownika oraz musi zawierać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Wynika to z treści art. 66 par. 1 k.c. Jeśli więc oświadczenie woli pracodawcy było skierowane nie do przyszłego pracownika, lecz do innej osoby lub osób (np. publicznie na zebraniu kandydatów lub na sesji rady gminy), to nie może ono stanowić podstawy do uznania, że w ten sposób złożono pracownikowi ofertę zawarcia umowy przyrzeczonej. Ponadto oferta musi zawierać istotne postanowienia przyrzeczonej umowy o pracę.

Warunki przyszłej umowy

Poprzez istotne postanowienia tej umowy należy rozumieć taką minimalną treść umowy, która jest konieczna do zawarcia i wykonania danego rodzaju umowy. Chodzi tu więc o wskazanie rodzaju umowy o pracę mającej łączyć strony (czyli sprecyzowanie, czy będzie to umowa terminowa, czy też zawarta na czas nieokreślony), wynagrodzenia pracownika i zajmowanego przez niego stanowiska. Brak tych elementów w treści oświadczenia pracodawcy wyklucza uznanie, że strony zawarły umowę przedwstępną. Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 stycznia 1998 r. (I PKN 482/97, OSNP 1998/23/686), stwierdzając, że oświadczenie woli pracodawcy zobowiązującego się do zawarcia umowy o pracę musi być skierowane do drugiej strony i zawierać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. W ramach wykładni oświadczenia woli (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.) nie można uzupełniać tego oświadczenia o elementy, których ono nie zawierało.

Bez określenia terminu

O ile do zawarcia umowy przedwstępnej konieczne jest wskazanie przez strony istotnych postanowień przyrzeczonej umowy o pracę, o tyle strony mogą w ogóle nie podawać terminu zawarcia umowy przyrzeczonej. Brak jest bowiem takiego wymogu. Pamiętać jednak należy o treści art. 389 par. 2 k.c. w myśl którego - jeżeli termin, w ciągu którego ma być zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinna ona być zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej. Jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia.

Zatem gdy strony w umowie nie podały terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, termin ten może być wyznaczony przez stronę uprawnioną do tego. Gdy zaś obie strony były uprawnione do wyznaczenia terminu zawarcia tej umowy, decyduje termin wskazany przez stronę, która pierwsza go podała.

Skutki odmowy wykonania umowy

Jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, jaką poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej (jest to tzw. słabszy skutek umowy przedwstępnej). Skutek mocniejszy natomiast polega na możliwości dochodzenia na drodze sądowej zawarcia umowy przyrzeczonej.

Jeśli więc pracodawca, który zobowiązał się zatrudnić pracownika na umowę o pracę, nie wykonuje swojego zobowiązania, ten może dochodzić albo odszkodowania, albo zawarcia umowy przyrzeczonej.

Zauważyć przy tym należy, że pod pojęciem uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej na gruncie art. 390 k.c. należy rozumieć sytuację, gdy osoba zobowiązana dopuszcza się świadomie działania lub zaniechania zmierzającego do bezpodstawnego niezawarcia umowy przyrzeczonej albo przynajmniej godzi się z takim skutkiem. Wskazuje się, że przez uchylanie się od zawarcia umowy przyrzeczonej można rozumieć także brak współdziałania w celu zawarcia umowy przedwstępnej.

Takim uchylaniem się może być również już sama nieuzasadniona zwłoka zobowiązanego w zawarciu umowy przyrzeczonej. Podobnie w tym zakresie wypowiedział się także SN w uzasadnieniu wyroku z 14 grudnia 1999 r. (II CKN 624/98, Pr. Gosp. nr 7/2000 s. 9).