Nasza spółka ma zaległości wobec ZUS wynoszące ok. 15 tys. zł. ZUS ustanowił już na naszej nieruchomości hipotekę przymusową. Czy jest możliwe, żeby przy sprzedaży tej nieruchomości umówić się z kupującym, aby część ceny zapłacił nam przelewem na rachunek bankowy, a pozostałą kwotę przekazał ZUS – na podstawie umowy o przejęciu od nas długu?
Nie. Umowa o przejęcie długu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (art. 519 par. 1 kodeksu cywilnego) jest nieważna z mocy samego prawa.
Podmioty gospodarcze zgodnie z zasadą swobody umów mogą dowolnie ukształtować między sobą stosunki umowne. Jednak w pewnych okolicznościach swoboda ta jest poważnie ograniczona. W opisywanym przypadku strony zamierzają zawrzeć umowę sprzedaży nieruchomości z możliwością częściowej zapłaty przez przejęcie długów spółki wobec ZUS (a więc należności publicznoprawnych) w drodze umowy. Przepisy aktów prawnych regulujących sferę należności publicznoprawnych (ordynacja podatkowa, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) nie dopuszczają jednak stosowania do takich długów przepisów prawa cywilnego, w tym przepisów o zmianie dłużnika (art. 519 i następne kodeksu cywilnego). Co istotne, nie można tu kierować się zasadą, w myśl której dozwolone jest wszystko to, czego nie zabraniają przepisy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jest bowiem ugruntowane stanowisko, że dopuszczalne jest tylko to, na co wyraźnie zezwalają przepisy prawa. Sąd Najwyższy przyjmuje również, że umowa o przejęcie długu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest nieważna. Wskazuje, że świadczenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter świadczeń publicznoprawnych, a do takich świadczeń nie mają zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o zmianie dłużnika (tak SN w wyroku z 10 lutego 2004 r., sygn. akt IV CK 56/03).