Ustawą o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (dalej: ustawa abolicyjna) objęto składki za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Teoretycznie zakres abolicji nie powinien budzić wątpliwości. Nie jest to jednak tak oczywiste. Co stanie się np. w sytuacji, gdy niektóre z zaległości ZUS zabezpieczył wcześniej hipoteką?
Niestety, jak się okazuje, praktyka ZUS w tym zakresie jest różna. Niektóre oddziały nie widzą przeszkód w ujęciu w decyzji o umorzeniu należności, w stosunku do których organ uzyskał uprzednio zabezpieczenie rzeczowe w postaci hipoteki lub zastawu, wskutek czego należności te się nie przedawniły, inne – wręcz przeciwnie.
Nie budzi wątpliwości, że na mocy ustawy abolicyjnej można umorzyć te zaległości, które są wymagalne. Natomiast składki, które nie ulegają przedawnieniu, po upływie ustawowego terminu przedawnienia (obecnie 10 lat) mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu i nie mogą być dochodzone przez zakład w inny sposób niż wskazany w ustawie. Oznacza to, że zakład nie może domagać się zapłaty tych zaległości, grożąc np. egzekucją z rachunku bankowego lub wynagrodzenia dłużnika.