– Poddanie się audytowi jest więc korzystne, bo rolnik wie, jakich wymogów jego gospodarstwo jeszcze nie spełnia. Jednak, żeby taką ocenę przeprowadzić rzetelnie, przedstawiciel biura doradczego powinien spędzić u niego co najmniej dwa dni. Źle przeprowadzony audyt nie chroni rolnika przed sankcjami finansowymi w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podczas kontroli – ostrzega Mieczysław Łuczak, przewodniczący Rady Powiatu Kaliskiego i członek Wielkopolskiej Izby rolniczej w Kaliszu.

Jak ustalił DGP, wśród najbardziej aktywnych firm są podmioty, które uzyskały akredytację ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Posiadanie takiego certyfikatu powinno być gwarancją ich wiarygodności i najwyższej jakości usług. Jak wynika z informacji DGP, na liście podmiotów akredytowanych znajdują się firmy, których działalność jest przedmiotem śledztwa prokuratury okręgowej w Ostrowie Wielkopolskim.

Działania doradców są jednak skuteczne. W ich efekcie liczba złożonych do ARiMR wniosków o przyznanie pomocy wzrosła w 2012 r. dwukrotnie. W 2011 r. było ich ponad 11 tys., a rok później już przeszło 24 tys. W latach 2007–2013 zainteresowanie rolników dotowanym doradztwem było małe, a Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi musiało nawet zmniejszać budżet przeznaczony na to działanie, przesuwając go na inne zadania agencji. Początkowo pula środków wynosiła 1,26 mld zł, obecnie zostało do wydania niecałe 327 mln zł.

Prawda z raportu

Praktyki firm doradczych są znane resortowi rolnictwa i agencji od wielu miesięcy. Zostały zasygnalizowane m.in. w raporcie zrealizowanym w ubiegłym roku na zamówienie resortu rolnictwa przez firmę Collect Consulting. Jego celem była ocena funkcjonowania systemu doradztwa rolniczego w Polsce. Jest w nim cytowana wypowiedź przedstawiciela podlaskiego biura ARiMR, który stwierdza, że firmy prywatne płacą za rolnika i że nie ponosi on wstępnie kosztów doradztwa. Jednak oficjalnie urzędnicy twierdzą, że takiej wiedzy nie posiadają.

– Nie stwierdziliśmy podczas kontroli takich nieprawidłowości. Prowadząc je możemy opierać się tylko na tym, co wynika wprost z dokumentów, nie możemy snuć domysłów – podkreśla Stefan Krajewski, dyrektor podlaskiego oddziału ARiMR w Łomży.

Natomiast Andrzej Szerepowicz, pracownik tego samego biura agencji, wyjaśnia, że sprawdzany jest każdy wniosek rolnika o przyznanie pomocy oraz o płatność. Wszystkie usługi muszą być udokumentowane fakturami, a zwrot kosztów za zrealizowane doradztwo odbywa się po sprawdzeniu tych dokumentów. Ponadto są przeprowadzane kontrole na miejscu u 5 proc. rolników, którzy złożyli wnioski o płatność.

Słaby monitoring

W całej Polsce w 2012 r. agencja przeprowadziła 809 kontroli. Stwierdzono w nich jedynie 48 przypadków nieprawidłowości. Najczęstszą było nieprzechowywanie przez beneficjentów oryginałów faktur i rachunków potwierdzających poniesienie kosztów korzystania z usług doradczych. Rolnicy mają obowiązek trzymać takie dokumenty przez 5 lat.

Przypadki poświadczenia nieprawdy w fakturach i rachunkach wystawianych przez firmy doradcze wykrywane były incydentalnie, ale nie przez agencję, tylko inne uprawnione organy. ARiMR podkreśla, że może sprawdzać tylko rolników, nie ma natomiast uprawnień do kontrolowania firm doradczych. Takie prawo przysługuje natomiast Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Obie instytucje wymieniają się informacjami uzyskanymi podczas audytów.

Na granicy prawa

Zdaniem prawników udowodnić nieprawidłowości doradcom i rolnikom będzie trudno. Wkład własny w wysokości 20 proc. ceny usługi wynika co prawda z unijnego rozporządzenia Rady nr 1698/2005 z 20 września w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. UE L 277/1), ale jego źródło nie jest jednak określone.

– Jeśli beneficjent otrzymuje te środki od podmiotu trzeciego, np. specjalnie powołanej fundacji, to takie działanie w mojej ocenie nie jest sprzeczne z prawem – podkreśla Anna Zubkowska-Rojszczak z kancelarii adwokackiej Anny Zubkowskiej.

Jej zdaniem działaniem naruszającym przepisy jest zawieranie umów o usługi doradcze dla pozoru, wyłącznie w celu uzyskania dofinasowania. ARiMR musi więc udowodnić, że przedstawiane przez rolników dokumenty są nieprawdziwe bądź nierzetelne. Czyn taki mógłby zostać uznany za nadużycie finansowe i jako takie stanowić przestępstwo.