Pracodawcy rozwiążą terminowe umowy o pracę trwające krócej niż dwa lata, aby uniknąć zatrudnienia na czas nieokreślony. W przyszłym roku pracę mogą stracić tysiące zatrudnionych na umowach na czas określony. 22 sierpnia 2011 r. upłyną bowiem dwa lata od wejścia w życie przepisów uniemożliwiających firmom zatrudnianie pracowników na czas określony dłuższy niż 24 miesiące.

Wszystkie umowy terminowe, które trwają w tym dniu, a zostały zawarte najpóźniej 22 sierpnia 2009 r., mogą przekształcić się w umowy na czas nieokreślony.

Pracodawcy będą chcieli tego uniknąć, bo stała umowa jest korzystniejsza dla pracownika; gwarantuje dłuższe okresy wypowiedzenia i lepiej chroni przed zwolnieniem. Dlatego przed 22 sierpnia 2011 r. mogą rozwiązywać umowy o pracę na czas określony lub przerywać zatrudnienie na tej podstawie przez co najmniej trzy miesiące. Po tym czasie 24-miesięczny okres zatrudnienia trzeba liczyć od początku.

– Firmy będą w ten sposób chronić się przed niekorzystnymi dla nich skutkami nowych rozwiązań. Te przepisy to bubel prawny – mówi Witold Polkowski, ekspert Pracodawców RP, członek zespołu ds. prawa pracy Komisji Trójstronnej.

Reklama

Jego zdaniem na zmianę przepisów może być za późno, zwłaszcza że obecnie nie trwają prace nad nowelizacją ustawy antykryzysowej. O jej zmianę apelowali przedsiębiorcy i związki zawodowe. Ci pierwsi narzekają, że przepisy dotyczące umów terminowych są tak niejasne, że nie wiadomo, kiedy (i czy w ogóle) przekształcają się w umowy stałe. W praktyce może się zdarzyć, że już w dniu zawierania umowy czasowej staje się ona umową na czas nieokreślony.

Coraz więcej pracodawców zgłasza się z tym problemem do prawników. Do sądów trafiły już pierwsze pozwy pracowników o uznanie, że firma zawarła z nimi umowy stałe, a nie terminowe.

Reklama
Do końca 2011 r. każdy przedsiębiorca powinien zachować szczególną ostrożność przy zawieraniu umów na czas określony. Do tego czasu mogą bowiem zawierać terminowe umowy na maksymalnie dwa lata. Przepisy nie precyzują jednak, jaki jest skutek przekroczenia tego terminu. W rezultacie już w momencie podpisywania umowy np. na trzy lata może się ona przekształcić w umowę stałą.
Pracownicy zyskają w ten sposób m.in. dłuższe okresy wypowiedzenia oraz lepszą ochronę przed zwolnieniem (m.in. możliwość przywrócenia do pracy). Firmy zazwyczaj źle liczą też upłynięcie 24-miesięcznego okresu; na jaki można zatrudniać pracowników czasowych. A to także może skutkować przedwczesnym (z punktu widzenia pracodawcy) przekształceniem umowy terminowej w stały kontrakt.

Czego nie wolno

– Bardzo wielu przedsiębiorców zgłasza się do nas z pytaniami w sprawie zawierania umów na czas określony. Radzimy im przede wszystkim, aby nie zawierali takich umów na okres dłuższy niż dwa lata – mówi Grzegorz Ruszczyk, prawnik z kancelarii Bartłomiej Raczkowski Kancelaria Prawa Pracy.
Tłumaczy, że choć przepisy nie wskazują, jaki skutek wywołuje przekroczenie 24-miesięcznego okresu zatrudnienia na podstawie umów terminowych, zdaniem części prawników (w tym m.in. prof. Krzysztofa Barana z Uniwersytetu Jagiellońskiego) już w momencie zawarcia umowy na dłuższy czas (np. trzy lata) z mocy prawa przekształca się ona w stały kontrakt. Zdaniem innych prawników (np. prof. Krzysztofa Rączki z Uniwersytetu Warszawskiego) dopuszczalna jest także interpretacja, zgodnie z którą umowa na czas określony przekształca się w umowę stałą dopiero w momencie upłynięcia dwuletniego okresu (jeśli po tym okresie zatrudnienie nadal trwa). Która z tych interpretacji jest właściwa, mogą rozstrzygnąć tylko sądy. Pierwsze tego typu sprawy już do nich trafiają.
– Czekamy na rozstrzygnięcie w sprawie pracownika, który żąda uznania przed sądem, że jego umowa, zawarta na okres dłuższy niż dwa lata, przekształciła się w umowę stałą – mówi Grzegorz Ruszczyk.
Bez względu na wynik takich sporów firmy powinny zachować ostrożność i nie zawierać umów na czas dłuższy niż dwa lata.
– Wiele firm zgłasza się jednak do specjalistów już po fakcie. Po prostu nie wiedzą, że zmieniły się przepisy dotyczące zatrudnienia na czas określony i niejako z przyzwyczajenia przedłużają umowy na starych zasadach – mówi Małgorzata Lorenc z firmy Lorenc Doradztwo Kadrowe i Personalne.



Złe obliczenia

Wiele firm nie bierze też pod uwagę, że 24-miesięczny okres zatrudnienia na podstawie umów terminowych trzeba liczyć od 22 sierpnia 2009 r. Wtedy weszła w życie ustawa antykryzysowa, która zmieniła zasady zatrudniania na czas określony w firmach.
– Wielu przedsiębiorców sądzi, że bieg tego terminu rozpoczyna się dopiero w momencie zawarcia nowej umowy już po 22 sierpnia 2009 r. Dopiero wtedy zawierają umowy na okres krótszy niż dwa lata – mówi Witold Polkowski, ekspert Pracodawców RP.
Może to być dla nich pułapka. Jeśli na przykład w dniu 22 sierpnia 2009 r. pracownik był już zatrudniony na podstawie umowy terminowej, która skończy się np. 1 stycznia 2011 r., kolejną umowę z pracownikiem, bez groźby jej przekształcenia w stały kontrakt, można zawrzeć już tylko na 7 miesięcy i 22 dni (a nie 24 miesiące). Jeśli w takim przypadku pracodawca zawrze 1 stycznia 2011 r. nową umowę terminową np. na rok, już w momencie jej podpisania może przekształcić się ona w umowę stałą. Będzie się bowiem sumował okres pracy sierpień 2009 r. – grudzień 2010 r. (niecałe 17 miesięcy) oraz styczeń – grudzień 2011 r. (12 miesięcy).

Wielkie zwolnienia

Przepisy ustawy antykryzysowej dotyczące umów na czas określony mogą wywołać szczególnie drastyczne skutki w 2011 r. 22 sierpnia 2011 r. upłyną bowiem dwa lata od momentu wejścia ich w życie. Umowy terminowe, które trwają w tym dniu, a zostały zawarte najpóźniej 22 sierpnia 2009 r., mogą przekształcić się wówczas w umowy na czas nieokreślony (upłynie bowiem dwuletni okres ich obowiązywania). Podobnie w stałe kontrakty mogą przekształcić się w tym dniu także kolejne umowy zawierane z takimi pracownikami (o ile przerwy pomiędzy poszczególnymi umowami nie trwały dłużej niż trzy miesiące). Do końca 2011 r. umowy na czas nieokreślony będą też przekształcać się kontrakty zawierane od 22 sierpnia 2009 r. do końca 2009 r.
– Wiele firm będzie chciało tego uniknąć. Zatrudnienie na podstawie umowy stałej jest bowiem dla nich znacznie mniej korzystne niż praca na czas określony – mówi Witold Polkowski.
Firmy mogą więc rozwiązywać umowy na czas określony z pracownikami jeszcze przed upłynięciem dwuletniego okresu zatrudnienia na tej podstawie.
– Nie obawiam się masowych zwolnień, bo przecież przedsiębiorstwa nie będą funkcjonować bez pracowników. Pracodawcy mogą jednak wprowadzać trzymiesięczne przerwy w zatrudnieniu na czas określony – mówi Andrzej Radzikowski, wiceprzewodniczący OPZZ.
Po trzech miesiącach, jeśli pracownik będzie chciał wrócić do pracy, firma może ponownie go przyjąć na czas określony. Od tego momentu 24-miesięczny okres będzie liczył się od początku. W najtrudniejszej sytuacji mogą znaleźć się ci pracodawcy, którzy zawierają kolejne, krótkie umowy terminowe. Jeśli są zawarte na okres krótszy niż sześć miesięcy, firma nie może ich wypowiedzieć. Jeżeli więc dwuletni termin zatrudnienia na podstawie umów terminowych upłynie w trakcie trwania takiej umowy, firma nie będzie mogła jej wcześniej rozwiązać (chyba że zachodzą okoliczności uzasadniające zwolnienie bez wypowiedzenia). Takie umowy mogą przekształcić się więc w stałe kontrakty.