Jestem osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Chcę rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej. Czy mogę skorzystać równocześnie z preferencyjnego ZUS, tzn. z podstawą wymiaru składek wynoszącą 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, i dofinansowania z PFRON? Czy w takiej sytuacji mógłby mnie skontrolować i ZUS, i PFRON?
Prawo do opłacania niższych składek wynika z art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przedsiębiorców w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.
Przepisy te nie mają zastosowania do osób, które:
  • prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności już ją prowadziły;
  • wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy wykonywały czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
Reklama
Zgodnie zaś z art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa o rehabilitacji) wynika, że Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Warunkiem jest opłacenie tych składek w całości najpóźniej w dniu złożenia wniosku.

Reklama
Co jednak istotne, kwota refundacji zależy od stopnia niepełnosprawności przedsiębiorcy. Refundacja przysługuje w wysokości:
  • 100 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ‒ w przypadku osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności;
  • 60 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ‒ w przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;
  • 30 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ‒ w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.
Z ustawy wynika wprost, że fundusz refunduje – w przypadku osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności – 30 proc. obowiązkowych składek na ubezpieczenia. Dotyczy to zarówno składek opłacanych od tzw. normalnej podstawy wymiaru składek (60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego), jak i składek preferencyjnych (30 proc. minimalnego wynagrodzenia.)
Z żadnego przepisu nie wynika, aby refundacja była wyłączona w stosunku do osób, które korzystają z obniżonych składek.
Trzeba jednak pamiętać, że w takiej sytuacji nie tylko ZUS ma możliwość przeprowadzenia kontroli prawidłowości korzystania z preferencyjnych składek. Na mocy art. 25d ustawy o rehabilitacji również prezes PFRON może bowiem przeprowadzać kontrole wnioskodawcy w zakresie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości prezes zarządu PFRON wydaje decyzję nakazującą zwrot wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości.
Jak widać, nie ma przeszkód, aby przedsiębiorca o określonym stopniu niepełnosprawności skorzystał zarówno z obniżonych składek w ZUS, jak i ze specjalnych preferencji dla osób niepełnosprawnych z PFRON. Trzeba się jednak liczyć z możliwością kontroli przez oba te organy.
Podstawa prawna
• art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1590)
• art. 25a ust. 1i 1a, art. 25d ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1172; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1696)