Pracownik ma prawo wystąpić o udzielenie urlopu bezpłatnego przez pracodawcę. Pracodawca może udzielić urlop pracownikowi tylko na jego wniosek. Nie ma możliwości zmuszenia pracownika, aby wystąpił z takim wnioskiem.

Pracownik ma prawo wystąpić do swojego pracodawcy z wnioskiem o udzielenie mu urlopu bezpłatnego. Podstawą prawną dla takiego działania jest art. 174 § 1 Kodeksu pracy, który stanowi, że: „Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego".

W czasie trwania urlopu bezpłatnego pracownik nie świadczy pracy oraz nie otrzymuje wynagrodzenia. Zgodnie z art. 174 § 1 Kodeksu pracy: „Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze". W czasie urlopu bezpłatnego ulegają zawieszeniu prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy. W okresie bezpłatnego urlopu pracownik nie zachowuje także prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w tym w szczególności prawa do zasiłku chorobowego i opiekuńczego.