● Kryzys powoduje, że coraz więcej osób otrzymujących renty okresowe ubiega się o renty stałe. Czy ZUS będzie je przyznawać?

– Lekarz orzecznik zawsze ma możliwość wydania orzeczenia o niezdolności do pracy na stałe. W 2005 roku weszła jednak w życie nowelizacja odpowiednich przepisów, wprowadzając generalną zasadę, że niezdolność do pracy ustala się na okres do pięciu lat. Jednak w przypadku braku rokowań odzyskania zdolności do pracy w tym okresie lekarz orzeka o niezdolności do pracy na okres dłuższy lub na stałe.

● Kto może więc otrzymać takie świadczenie?

– Osoby cierpiące na choroby powodujące upośledzenie sprawności organizmu w stopniu nierokującym odzyskania zdolności do pracy. Dotyczy to np. chorób nowotworowych.

● Ile osób w Polsce ma prawo do stałej renty?

– W Polsce renty pobiera obecnie 1,27 mln osób, z czego 48,1 proc. ma przyznane renty na stałe. Większość stałych rent to świadczenia przyznane jeszcze przed zmianą zasad orzekania o niezdolności do pracy. Na przykład w 2008 roku takie świadczenia otrzymało zaledwie 2,4 tys. osób.

● Nadal docierają do nas sygnały, że nie wszystkie osoby ubiegające się o renty wiedzą o możliwości odwołania się do komisji lekarskiej. Z czego to wynika?

– Wszystkie osoby, którym orzeczenie wydał lekarz orzecznik, są informowane o możliwości zgłoszenia sprzeciwu do komisji lekarskiej. Ponadto orzeczenie, które otrzymuje osoba badana w formie pisemnej, zawiera pouczenie, w którym jest informacja o możliwości zgłoszenia sprzeciwu, terminie na jego wniesienie i jednostce, do której sprzeciw może być skierowany. Według mnie system dwuinstancyjny się sprawdził. W sądach pracy jest coraz mniej spraw, w których kwestią sporną jest orzeczenie o niezdolności do pracy.

● Dokładnie ile?

– W 2004 roku w sprawach, gdzie podstawą decyzji w sprawie świadczeń było orzeczenie lekarza orzecznika, sądy zmieniły decyzje ZUS w 47,3 tys. przypadków, natomiast w 2007 roku już tylko w 13 tys., a w 2008 roku – w 10,1 tys. spraw. W 2008 roku od decyzji wydanej na podstawie orzeczenia lekarskiego do sądu pracy łącznie odwołało się 36,5 tys. osób. Muszę jednak zwrócić uwagę, że w sądach jednym z powodów zmiany oceny niezdolności do pracy są nowe okoliczności dotyczące stanu zdrowia. Jeśli choroba się rozwija, ubezpieczeni dostarczają nową dokumentację potwierdzającą fakt utraty zdolności do pracy, sąd wydaje wyrok korzystny dla osoby ubiegającej się o rentę.

● Co jest najczęstszym powodem odmowy przyznania renty?

– Brak niezdolności do pracy stwierdzony przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską. W 2008 roku w przypadku ubezpieczonych składających wnioski po raz pierwszy – brak niezdolności do pracy ustalono w ok. 17 proc. spraw, natomiast w przypadku wniosków ponownych – w około 13 proc. spraw.