Pracownik służby cywilnej zatrudniony po raz pierwszy na podstawie umowy o pracę na czas określony, tj. na 12 miesięcy, powinien zostać poddany pierwszej ocenie. Wyłączeni z tego są absolwenci Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, którzy złożyli wniosek o mianowanie w służbie cywilnej. Ocena jest dodatkowym instrumentem selekcji wobec osób mających pozostać w korpusie służby cywilnej – w założeniach – na stałe, czyli przed nawiązaniem stosunku o pracę na podstawie umowy na czas nieokreślony. Powinna nastąpić nie wcześniej niż po ośmiu miesiącach od nawiązania stosunku pracy i nie później niż miesiąc przed upływem okresu, na który zawarto umowę o pracę. Odpowiedzialny za dokonanie pierwszej oceny jest bezpośredni przełożony ocenianego pracownika. Powinien on działać w porozumieniu z kierującym komórką organizacyjną, w której oceniany jest zatrudniony.

Przy pierwszej ocenie bierze się pod uwagę: 1) postawę pracownika, jego zaangażowanie i postępy w pracy, relacje ze współpracownikami oraz terminowość wykonywania zadań; 2) wynik egzaminu ze służby przygotowawczej; 3) sporządzone przez ocenianego pracownika sprawozdanie dotyczące zadań realizowanych przez niego w trakcie przepracowanego okresu.

W przypadku oceny pozytywnej kierujący komórką organizacyjną jest zobowiązany do wnioskowania do dyrektora generalnego urzędu o zawarcie z ocenionym pracownikiem umowy o pracę na czas nieokreślony. Ponadto przełożony sporządza w arkuszu pierwszej oceny wnioski dotyczące rozwoju zawodowego ocenianego i niezwłocznie umożliwia mu zapoznanie się z pierwszą oceną. Potem oryginał arkusza pierwszej oceny wraz ze sprawozdaniem włącza się do akt osobowych pracownika, a kopię arkusza pierwszej oceny doręcza się ocenianemu. Przyznanie oceny negatywnej skutkuje wnioskowaniem o niezawieranie umowy o pracę na czas nieokreślony albo o rozwiązanie umowy o pracę na czas określony.