31 maja przestaną obowiązywać przepisy dotyczące sankcji administracyjnych i karnych za nieopłacanie składek ZUS. Stanie się tak w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (TK), który pod koniec 2010 roku uznał za niezgodne z konstytucją zasady nakładania na płatników kar za nieterminowe opłacanie składek ZUS.

Nowelizacja zakwestionowanych przez TK przepisów jest konieczna, bo w razie jej nieuchwalenia z końcem maja przestaną obowiązywać wszystkie sankcje, które grożą płatnikom zalegającym ze składkami. 29 marca do Sejmu wpłynął senacki projekt zmiany przepisów. Oprócz tego własny projekt przygotował resort pracy.

Nieprecyzyjne projekty

W ciągle jeszcze obowiązującym stanie prawnym za ten sam czyn, polegający na nieopłaceniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne lub innych składek pobieranych przez ZUS, na płatnika mogą spaść podwójne sankcje – administracyjne i karne.

Zakład może wymierzyć dodatkową opłatę, w wysokości do 100 proc. nieopłaconych składek (art. 24 ust. 1 ustawy systemowej). Niezależnie od tego na wniosek ZUS sąd może ukarać płatnika karą grzywny w wysokości do 5 tys. zł (art. 98 ustawy systemowej). Jeżeli natomiast nieopłacenie przez płatnika składek doprowadziłoby do naruszenia praw pracownika wynikających ze stosunku ubezpieczenia społecznego (np. prawa do pomocy medycznej, emerytury bądź renty), płatnikowi – obok dodatkowej opłaty – mogłaby być wymierzona jedna z kar przewidzianych w art. 218 par. 1 kodeksu karnego – grzywna, ograniczenie, a nawet pozbawienie wolności.

Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązujących przepisów na maksymalny dopuszczalny czas – 18 miesięcy, aby uniknąć sytuacji, w której nieopłacenie składek do ZUS nie byłoby zabezpieczone żadną sankcją. Zalecił jednak sądom uwzględnianie wyroku w bieżącej działalności orzeczniczej.

Senacki projekt nowelizacji przepisów wprowadza do art. 24 ustawy systemowej dość nieprecyzyjny zapis, zgodnie z którym nie można nałożyć sankcji w postaci opłaty dodatkowej „w stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za przestępstwo lub wykroczenie”. W zamierzeniu zmiana ta ma wyeliminować mechanizm niezgodnego z konstytucją podwójnego karania za ten sam czyn. Praktycznie jednak ze względu na nieścisłość proponowanych sformułowań projekt ten może nie spełnić zadań, które stawia przed nim projektodawca, a w opinii ekspertów – może wręcz zablokować możliwość wymierzania przez ZUS sankcji w postaci opłaty dodatkowej.