Od 23 września 2011 r. obowiązuje przepis ułatwiający uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przez osoby z długim stażem ubezpieczeniowym.

Warunki uzyskania renty

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:

● jest niezdolna do pracy

● ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy (od 1 roku do 5 lat – w zależności od wieku, w którym stała się niezdolna do pracy)

● stała się niezdolna do pracy w okresach składkowych i nieskładkowych wymienionych w przepisach ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawy emerytalnej) lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Ostatniego warunku nie muszę spełniać osoby, które udowodniły okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna) oraz zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy.

Ci, którzy stali się niezdolni do pracy w wieku powyżej 30 lat, muszą udowodnić co najmniej 5-letni staż składkowy i nieskładkowy. Ponadto staż ten musi przypadać w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy (w zależności od tego, co jest dla nich korzystniejsze).

Stanowisko Sądu Najwyższego

W uchwale z 23 marca 2006 r. (I UZP 5/05, OSNP 2006/19 – 20/305) Sąd Najwyższy stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat (dla kobiety) lub 25 lat (dla mężczyzny) oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Uchwała ta nie została nigdy zaakceptowana przez ZUS, który nawet po jej wydaniu odmawiał przyznania renty osobom, które nie miały co najmniej 5-letniego stażu w ostatnim 10-leciu. Inaczej do sprawy podchodziły sądy powszechne, które na ogół przyznawały rację ubezpieczonym, stosując wprost wspomnianą uchwałę Sądu Najwyższego.

Zmiana przepisów od 23 września

W związku z rozbieżnością pomiędzy praktyką ZUS a orzecznictwem sądowym w ustawie z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustawodawca doprecyzował dotychczasowe regulacje. Nowe przepisy weszły w życie 23 września określając, w jakim przypadku wnioskodawca jest zwolniony z posiadania co najmniej 5-letniego stażu w ostatnim 10-leciu. W myśl nowych regulacji warunku tego nie wymaga się od osób, które udowodniły okres składkowy wynoszący co najmniej 25 lat (dla kobiety) i 30 lat (dla mężczyzny) oraz są całkowicie niezdolne do pracy.

Odmiennie niż postanowił Sąd Najwyższy, przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego zwalniającego z udowodnienia co najmniej 5–letniego stażu w ostatnim 10-leciu, mogą być uwzględnione wyłącznie okresy składkowe przewidziane w art. 6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (np. okresy pozostawania w stosunku pracy, wykonywania umowy-zlecenia czy prowadzenia działalności gospodarczej). Ponadto w porównaniu do wspomnianej uchwały ustawodawca podniósł o pięć lat warunek stażu, który zwalnia z wymogu posiadania pięciu lat składkowych i nieskładkowych w ostatnim 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed powstaniem niezdolności do pracy.

Renta przysługuje osobie, która ma m.in. odpowiedni okres składkowy

Podstawa prawna

Art. 57 – 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 ustawy z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 187, poz. 1112).