Raz przyznana emerytura czy renta może być odebrana. Takie prawo ma ZUS na podstawie ustawy emerytalnej. To oznacza, że po kilku latach może inaczej ocenić dokumenty np. potwierdzające zatrudnienie w tzw. warunkach szkodliwych czy zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy wymagane do przyznania świadczenia. Zdarza się więc, że ubezpieczeni z dnia na dzień tracą do niego prawo.

Takie regulacje budzą kontrowersje. Dlatego w sprawie wypowie się Trybunał Konstytucyjny. Rzecznik praw obywatelskich (RPO) złożył do niego wniosek o stwierdzenie ich niezgodności z konstytucją.

Fatalny przepis emerytalny

Rzecznik kwestionuje art. 114 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Zgodnie z nim ZUS może ponownie ustalić na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu prawo do emerytury, renty lub ich wysokości. Ma prawo tak postąpić, gdy po uprawomocnieniu się jego decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie dawały podstaw do ich przyznania.

Dodatkowo sytuację ubezpieczonych pogarsza to, iż ZUS często nie informuje ich o wszczętym postępowaniu. Dopiero 10 czerwca 2011 r. w uchwale 7 sędziów Sąd Najwyższy (sygn. akt III UZP 1/11) jednoznacznie wskazał, że organ rentowy ma taki obowiązek.

Bez limitu czasowego

Zakład może na podstawie art. 114 ust.1a zmienić wydaną przez siebie decyzję w dowolnym czasie. Przepis ten, zdaniem ekspertów, pozwala na nieograniczoną wręcz weryfikację świadczeń. Dla ubezpieczonych może to mieć fatalne skutki. Załóżmy, że ZUS pozbawia ich emerytury po upływie np. 4 lat jej pobierania. Po takim czasie trudno im wrócić na wymagający rynek pracy, jeśli nie pracowali w zawodzie, a są w wieku przedemerytalnym. Co więcej, czas pobierania odebranego świadczenia emerytalnego nie jest ani okresem składkowym, ani nieskładkowym w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. To może stanowić przeszkodę w nabyciu prawa do innych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, np. renty z tytułu niezdolności do pracy.