Wygląda na to, że ostatnimi zmianami w systemie emerytalnym rząd i parlament zabiją ćwieka nie tylko ekspertom od systemu emerytalnego czy konstytucjonalistom, ale także cywilistom. Na podpis prezydenta czeka ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych. Przewiduje ona, że przekazywana do OFE składka (7,3 proc. pensji) zostanie podzielona na dwie części: w 2011 roku 5 proc. pozostanie w ZUS, 2,3 proc. trafi do OFE, w kolejnych latach mniej trafi do ZUS, więcej do OFE. Od 2017 roku będzie to odpowiednio: 3,8 proc. i 3,5 proc. Ta część składki, która trafi na subkonto w ZUS, ma być dziedziczona na analogicznych zasadach jak obecnie w OFE. Eksperci są jednak podzieleni w tej sprawie.

Pieniądze na subkoncie, żeby mogły być dziedziczone, muszą spełniać wymogi określone w kodeksie cywilnym. Wynika z niego jednoznacznie, że przedmiotem dziedziczenia mogą być wyłącznie prawa i obowiązki majątkowe. Na subkoncie ewidencjonuje się wpłacone składki i ich waloryzację.

– Zatem subkonto w sensie prawnym odpowiada indywidualnemu kontu w ZUS – mówi Paweł Pelc, radca prawny prowadzący własną kancelarię i wiceprezes Stowarzyszenia Rynku Kapitałowego UNFE.

Dodaje, że ma ono charakter czysto ewidencyjny i nie wyraża żadnych praw majątkowych. Nie da się odziedziczyć zaewidencjonowanych składek, bo nie stanowią one prawa majątkowego, bez względu na to, czy są zapisane na koncie, czy subkoncie w ZUS.

Przemysław Stobiński, radca prawny z CMS Cameron McKenna Dariusz Greszta spółka komandytowa, ma przeciwne zdanie. Uważa, że kwota zapisana na subkoncie ZUS będzie traktowana jako szczególne osobiste prawo majątkowe ubezpieczonego, które z chwilą jego śmierci przechodzi na pewne osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

– Z tego względu ta kwota nie będzie automatycznie częścią masy spadkowej. Zastosowanie będzie mieć tu art. 922 par. 1 k.c. – mówi Przemysław Stobiński.

Podkreśla, że pieniądze na subkoncie będą przekazywane na bieżące wypłaty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego w przyszłości, gdy konieczna będzie ich wypłata na rzecz uprawnionych, to państwo, a nie OFE będzie musiało znaleźć na te wypłaty gotówkę, bo nie wystarczy zapis księgowy.

Cywiliści staną więc przed problemem, jak pogodzić ewidencyjny jedynie charakter subkont w ZUS z zasadami prawa spadkowego, wymagającymi majątkowego charakteru praw będących przedmiotem dziedziczenia.

800 osób pobierało okresowe emerytury kapitałowe z OFE w lutym 2011 roku