Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest dochodzenie do prawdy obiektywnej. W celu zapewnienia jej realizacji ustawodawca przewidział w k.p.a. nakaz wyłączenia pracownika i organu administracji państwowej od udziału w postępowaniu administracyjnym. Jeżeli bowiem ma ono zmierzać do prawidłowego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, niezbędne jest zapewnienie bezstronności.

Obowiązek ten wynika również z art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Przepis ten formułuje bowiem nakaz wykonywania zadań sumiennie, sprawnie i bezstronnie.

Zawisłość sprawy

Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w sprawie już zawisłej przed organem administracji publicznej, niezależnie od jej rodzaju i charakteru, w każdym stadium tej sprawy oraz w każdej instancji trybu zwykłego lub trybów nadzwyczajnych.

Przez udział w postępowaniu w sprawie, o którym stanowi art. 24 ust. 1 k.p.a., należy rozumieć podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej przewidzianych w przepisach prawa czynności procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji. Wyłączony pracownik powinien podejmować tylko czynności niecierpiące zwłoki ze względu na interes społeczny lub ważny interes stron. W zakresie powyższych pilnych czynności mieszczą się takie działania, które muszą być podjęte z powodu treści obowiązujących przepisów ustanawiających nieprzywracalny termin do ich dokonania. Chodzi o utratę uprawnień, niemożność wyegzekwowania w późniejszym czasie obowiązków stron czy też ze względu na okoliczności faktyczne, narzucające potrzebę pilnego działania. Wyłączenie pracownika pełniącego funkcję organu administracji publicznej jest równoznaczne z wyłączeniem organu i utratą zdolności wszystkich jego pracowników do załatwienia danej sprawy administracyjnej. Sprawa nie może być zatem w takich okolicznościach załatwiona z upoważnienia wyłączonego organu przez zatrudnionego w urzędzie pracownika.