Gminy mają coraz więcej problemów z ustalaniem dochodu rodziny, od którego zależy przyznanie świadczeń rodzinnych. Są one spowodowane orzeczeniami samorządowych kolegiów odwoławczych (SKO) oraz sądów administracyjnych, które wskazują na wadliwe przepisy regulujące te kwestie. Ponieważ te same przepisy obowiązują też przy ustalaniu dochodu na potrzeby Funduszu Alimentacyjnego, również w tym przypadku sądy uchylają decyzje gmin.

Rozbieżności interpretacyjne chce rozwiązać resort pracy, który przygotował nowelizację ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Została ona już skierowana na Komitet Stały Rady Ministrów. Jednocześnie resort przypomina gminom, że orzeczenia sądów są wiążące w indywidualnych sprawach, których dotyczą i nie mogą być podstawą do zaprzestania stosowania obowiązującego prawa.

Liczy się rok bazowy

Jeden z najczęściej kwestionowanych przez sądy przepisów dotyczy sposobu obliczania tzw. dochodu uzyskanego po tzw. roku bazowym, czyli tym, który jest podstawą do wydania przez gminę decyzji o przyznaniu zasiłku na dziecko. Osoby ubiegające się we wrześniu czy październiku o świadczenia podają dochód z poprzedniego (bazowego) roku. W tym roku był to dochód z 2009 roku.

Zgodnie z par. 18 ust. 1 rozporządzenia ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.) w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Czyli w naszym przypadku do dochodu z 2009 roku powinno się dodać dochód uzyskany na przykład w 2010 czy 2011 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 9 lipca 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 130/10) orzekł, że ta regulacja jest sprzeczna z ustawową definicją dochodu rodziny zawartą w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd argumentował, że skoro podstawą do ustalenia prawa do świadczeń jest dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, to wszelkie zmiany związane z jego uzyskaniem lub utratą powinny się odnosić tylko do tego roku, który poprzedza okres zasiłkowy. Czyli, znów wracając do naszego przykładu, gmina w ogóle nie powinna doliczać dochodu uzyskanego po końcu 2009 roku.

Podobne stanowisko zajął WSA w Gdańsku w wyroku z 7 października 2010 r. (II SA/Gd 424/10) oraz WSA w Warszawie w wyroku z 7 września 2010 r. (I SA/Wa 1235/10).

Dochód do podziału

Inną zasadą kwestionowaną przez sądy, która dotyczy dochodu uzyskanego, jest sposób jego doliczania do dochodu z roku bazowego.

– Zgodnie z przepisami do przeciętnego miesięcznego dochodu z roku bazowego dodawana jest pełna kwota uzyskanego dochodu bez dzielenia jej na liczbę członków rodziny – tłumaczy Damian Napierała, kierownik działu świadczeń rodzinnych Poznańskiego Centrum Świadczeń.

W praktyce oznacza to często przekroczenie przez rodzinę kryterium dochodowego i utratę świadczeń. Odmienną interpretację tego przepisu przedstawił WSA w Białymstoku (II SA/Bk 107/09), który orzekł, że dochód powinien być liczony w ten sposób, że do dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy należy dodać dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia i dopiero od tak zsumowanego dochodu rodziny liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego jej członka. Ten sposób obliczania dochodu potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (I OSK 990/09).