Ustawa o służbie cywilnej z 2008 r., podobnie jak wcześniej obwiązujące pragmatyki służbowe (z 1998 i 2006 roku), przewiduje obligatoryjny i fakultatywny sposób rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem z urzędnikiem służby cywilnej. W przypadku wystąpienia przyczyn fakultatywnych przełożony służbowy ocenia, czy i na ile w konkretnych okolicznościach sprawy uzasadniają one rozwiązanie stosunku pracy. Natomiast w przypadku zaistnienia przyczyn obligatoryjnych ma on obowiązek wypowiedzieć urzędnikowi służby cywilnej stosunek pracy.

Odmienne regulacje

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (dalej w skrócie u.s.c.) zawiera odmienne od kodeksu pracy regulacje w zakresie wypowiadania umów o pracę na czas nieokreślony. W literaturze wskazuje się następujące różnice. W ustawie ustanowiono wyczerpujący katalog przyczyn uzasadniających wypowiedzenie stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej, podczas gdy w kodeksie pracy przyjęto klauzulę generalną zasadności wypowiedzenia. Przyjęto rozwiązanie, że pracodawca jest zobowiązany w niektórych przypadkach do wypowiedzenia stosunku pracy. Na gruncie umownego stosunku pracy natomiast pracodawca sam decyduje, czy w razie zajścia okoliczności uzasadniających wypowiedzenie dokona tej czynności prawnej. Ponadto w ustawie dla wszystkich urzędników ustalono jednolity trzymiesięczny okres wypowiedzenia. W kodeksie pracy długość okresu wypowiedzenia umowy na czas nieokreślony uzależniona jest od czasu stażu pracy pracownika. Ważne jest także, że w ustawie o służbie cywilnej nie przewidziano tzw. uprzedniej powszechnej ochrony trwałości stosunku pracy przed wypowiedzenia realizowanym na gruncie umownego stosunku pracy przez związki zawodowe w ramach konsultacji zamiaru wypowiedzenia.

Negatywna ocena

Obowiązek rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem z urzędnikiem służby cywilnej następuje w razie dokonania dwukrotnej, następującej po sobie negatywnej oceny jego pracy. Ustawodawca uznał, że ocena taka podważa kwalifikacje urzędnika do wykonywania obowiązków służbowych w stopniu uzasadniającym usunięcie go z korpusu służby cywilnej. Powtórna negatywna ocena może świadczyć o jego negatywnym stosunku do powierzanych mu zadań służbowych. Od oceny tej urzędnikowi przysługuje sprzeciw i odwołanie. Oznacza to, że w razie uruchomienia trybu wzruszenia ujemnej oceny decyzja o wypowiedzeniu stosunku pracy może być podjęta dopiero po wyczerpaniu trybu weryfikacji drugiej negatywnej oceny. Jej skutek rozwiązujący następuje z upływem okresu i nadejściem terminu wypowiedzenia.

Niezdolność do pracy

Następną przesłanką skutkującą rozwiązaniem stosunku pracy urzędnika służby cywilnej jest orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy uniemożliwiające wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej. W literaturze podkreśla się, że niezdolność musi dotyczyć jakiejkolwiek pracy w ramach korpusu, a nie jedynie pracy o charakterze urzędnika na dotychczas zajmowanym stanowisku. Utrata tej zdolności pozbawia urzędnika możliwości bycia członkiem tego korpusu.

Zgodnie z art. 12 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest natomiast osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. W myśl art. 13 tej ustawy te dwa stopnie niezdolności do pracy mogą mieć charakter trwały lub okresowy.

Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy. Okresową zaś, jeżeli według wiedzy medycznej istnieją rokowania odzyskania zdolności do pracy. Przy orzekaniu o stopniu i trwałości niezdolności do zarobkowania uwzględnia się w szczególności możliwości wykonywania dotychczasowej pracy. Przesłanką wypowiedzenia stosunku pracy urzędnikowi służby cywilnej może być tylko orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, ustalające trwałą niezdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy lub trwałą częściową niezdolność polegającą na niemożności wykonywania czynności urzędnika służby cywilnej. Przesłanką taką nie może być natomiast czasowa niezdolność do pracy – zarówno jakiejkolwiek, jak i określonego rodzaju – urzędnika służby cywilnej.

W przypadku orzeczenia czasowej niezdolności do pracy stosunek pracy urzędnika trwa nadal, a urzędnik może zostać przeniesiony na inne stanowisko w urzędzie albo jego stosunek pracy ulega zawieszeniu na czas trwania niezdolności do pracy, jeżeli urzędnik zaprzestaje świadczenia pracy w tym okresie. Badania przez lekarza orzecznika odbywa się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę z jego inicjatywy lub na wniosek urzędnika.

Utrata przez urzędnika nieposzlakowanej opinii jest przesłanką powodującą obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy. Ustawa nie precyzuje, kto, w jakim trybie oraz na podstawie jakich przesłanek ustala, że urzędnik utracił nieposzlakowaną opinię. Dyrektor generalny urzędu, podejmując decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy z urzędnikiem, stwierdza w sposób całkowicie dowolny istnienie tej przesłanki.

Przykład 1

Utrata przez członka korpusu nieposzlakowanej opinii

Urzędnik służby cywilnej, biorąc udział w manifestacji antyrządowej, wykrzykiwał obraźliwe epitety w stosunku do tego organu państwa. Po zatrzymaniu przez policję został ukarany karą grzywny za wykroczenie z art. 49 par. 1 k.w. Dyrektor generalny dowiedziawszy się o tym fakcie, wypowiedział mu stosunek pracy. W uzasadnieniu oświadczenia jako powód podano utratę przez urzędnika nieposzlakowanej opinii.