Reforma programowa jest wdrażana stopniowo. Została ona wprowadzona w ubiegłym roku. W roku szkolnym 2010/2011 reforma obejmie już przedszkola, I i II klasy szkół podstawowych oraz I i II klasy gimnazjów. Wdrażanie reformy programowej w liceach ogólnokształcących i zasadniczych szkołach zawodowych zakończy się za pięć lat – w roku 2015; w technikach i liceach artystycznych – w 2016 roku, a w liceach uzupełniających – w 2017 roku.

Wraz z wprowadzeniem reformy programowej znowelizowana została m.in. ustawa o systemie oświaty. W jej efekcie na samorządy, dyrektorów szkół i kuratoria oświaty zostały nałożone nowe obowiązki.

Jakie podręczniki

Wprowadzona podstawa programowa doprowadziła do tego, że nauczyciele muszą co roku wybierać nowe podręczniki dla uczniów. W szkole podstawowej wymiana starych książek na nowe będzie trwać do sześciu lat, zaś w gimnazjach i szkołach średnich kolejne sześć lat.

Dodatkowo od dwóch lat obowiązują nowe przepisy, które zniosły ustawowy limit dotyczący stosowania przez szkoły podręczników do określonego przedmiotu. Szkoły co roku mogą je zmieniać. Podobnie jak program nauczania. W roku szkolnym 2007/2008 limit ten wynosił trzy podręczniki i obowiązywał przez trzy lata.

Na zniesieniu wskazanych wyżej limitów korzystają głównie wydawnictwa szkolne, które przekonują nauczycieli do częstszych zmian podręczników. Dyrektorzy i nauczyciele na terenie całej gminy mogą jednak wspólnie ustalić, że te same podręczniki będą na przykład przez kolejne trzy lata stosowane we wszystkich klasach. Trzeba jednak zaznaczyć, że nauczyciele rzadko dochodzą do porozumienia w tym zakresie.

Często do zakupu nowych podręczników zmuszają też sami wydawcy przez wprowadzanie zmiany treści samych podręczników. MEN chce, aby od przyszłego roku obowiązywała zasada, że podręczniki mogą być zmieniane dopiero po trzech latach ich obowiązywania.

Wyprawka szkolna

Nowa podstawa programowa jest najbardziej dolegliwa dla uczniów, którzy w biegłym roku rozpoczęli naukę w szkole podstawowej i gimnazjum. W efekcie przez kolejne lata te roczniki muszą zaopatrywać się wyłącznie w nowe podręczniki. Dlatego rządowy program – Wyprawka szkolna – przewiduje dofinansowanie do zakupu podręczników dla uczniów pochodzących z najbiedniejszych rodzin. W tym roku wartość pomocy wynosi do 170 zł dla ucznia klas I – III szkoły podstawowej i 310 zł dla ucznia II klasy gimnazjum. Tylko II klasa gimnazjum (z uwagi na reformę programową) drugi rok musi zaopatrzyć się w nowe podręczniki. Takiej pomocy udziela się dzieciom z rodzin, w których dochód w przeliczeniu na członka rodziny nie przekracza 351 zł – kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo dofinansowanie mogą też otrzymać uczniowie z rodzin uzyskujących wyższe dochody, jeżeli znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Ich liczba nie może jednak przekroczyć 10 proc. ogólnej liczby uczniów objętych programem w danej gminie.

O środki pieniężne mogą też ubiegać się rodzice osób niepełnosprawnych. Wprawdzie gminy ustalają wcześniejszy termin na składanie wniosków do dyrektorów szkół o dofinansowanie na zakup podręczników, ale często są one przyjmowane nawet do połowy września. Do składanego wniosku rodzic musi dołączyć zaświadczenie o dochodach. Dyrektorzy mogą wypłacać rodzicom przyznane dofinansowanie po okazaniu przez nich faktur lub paragonów na zakup podręczników.

Wraz z wprowadzeniem reformy programowej w pierwszym roku jej obowiązywania uczniowie nią objęci mieli prawo pozostawiać w szkole podręczniki i przybory szkolne. Również i w tym roku szkolnym dla uczniów I i II klas podstawowych i gimnazjalnych – dyrektorzy szkół muszą umożliwić pozostawianie podręczników i przyborów szkolnych. Docelowo w kolejnych latach taką możliwość zyskają pozostali uczniowie. Ma to doprowadzić do ograniczenia noszenia przez uczniów ciężkich tornistrów. Taki obowiązek został wprowadzony w związku z pojawiającym się co roku u dzieci problemem zbytniego obciążania ich noszeniem tornistrów. W ocenie lekarzy tornistry uczniów nie powinny ważyć więcej niż 3 – 4 kg. Noszenie zbyt ciężkich tornistrów przez kilkanaście lat nauki często prowadzi do uszkodzenia kręgosłupa u dzieci i młodzieży. Takie przeciążenia wynikają z konieczności przynoszenia wielu podręczników i ćwiczeń oraz przyborów szkolnych. Z kolei, jeżeli nie przyniosą oni np. jakiegoś potrzebnego podręcznika, otrzymują ocenę negatywną za jego brak. Dlatego ważne jest, aby nauczyciele, planując zajęcia na kolejny dzień, informowali uczniów, których podręczników lub ćwiczeń nie muszą przynosić do szkoły. Mogą też ustalić, że z takich przedmiotów jak plastyka, muzyka lub technika na szkolną ławkę wystarczy jeden podręcznik.

W związku z nowym obowiązkiem szkół gminy będą musiały sfinansować zakup szafek do przechowywania podręczników i przyborów szkolnych. Resort edukacji podkreśla jednak, że nie nakłada on na szkoły obowiązku zakupu nowych szafek. Dyrektorom pozostawia się pełną swobodę sposobu realizacji tego obowiązku. Ministerstwo proponuje np. wykorzystanie części szafy znajdującej się obecnie w pomieszczeniu, części szuflad w regale na pomoce szkolne, półek w szatni czy pojemników samodzielnie wykonanych przez uczniów. Szkoła powinna wygospodarować miejsce do pozostawienia niektórych podręczników i przyborów szkolnych, natomiast nie ma obowiązku zakupu i zapewnienia uczniom konkretnych rodzajów szaf.