W celu ochrony prawidłowej działalności gospodarczej wolnej od stronniczości, a także w celu zwalczania zjawisk korupcyjnych do polskiego porządku prawnego wprowadzono ograniczenia w zakresie prowadzenia przez niektóre podmioty prywatnych firm. Jedną z grup zawodowych, które muszą się tym ograniczeniom podporządkować, są pracownicy samorządowi.

Osoby pełniące ważne funkcje w strukturach samorządowych mają zakaz przede wszystkim bycia członkiem rady nadzorczej, zarządu i komisji rewizyjnej spółek prawa handlowego, spółdzielni i fundacji prowadzących działalność gospodarczą. Zakaz ten odnosi się również do posiadania w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziałów oraz zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzanie takiej działalności lub bycia przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Jeżeli funkcjonariusz publiczny nie przestrzega tych zakazów, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej. Może on na tej podstawie doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika lub odwołania ze stanowiska. Odwołanie albo rozwiązanie umowy o pracę powinno nastąpić najpóźniej po upływie miesiąca od dnia, w którym organ uzyskał informację o przyczynie odwołania albo rozwiązania umowy o pracę. Jeżeli zakaz zajmowania określonych stanowisk w podmiotach gospodarczych zostanie złamany przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, to ich mandat ulega wygaszeniu.

Zakaz zatrudnienia

Innym zakazem prowadzenia działalności gospodarczej, który powoduje odpowiedzialność służbową, jest zakaz zajmowania przez funkcjonariuszy publicznych, jak np. wójt, burmistrz, prezydent miasta, skarbnik gminy, sekretarz gminy, członek zarządu powiatu czy województwa, stanowiska lub pełnienia funkcji u przedsiębiorcy przed upływem roku od zaprzestania zajmowania stanowiska. Zakaz ten obowiązuje wyłącznie wówczas, gdy funkcjonariusz publiczny uczestniczył w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych dotyczących tego przedsiębiorcy. Nie dotyczy to decyzji administracyjnych w sprawie ustalenia wymiaru podatków i opłat lokalnych na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem decyzji dotyczących ulg i zwolnień w tych podatkach lub opłatach.

W uzasadnionych przypadkach może być jednak wydana zgoda na zatrudnienie przed upływem roku. Może ją wyrazić komisja powołana przez prezesa Rady Ministrów. Komisja ta rozpatruje sprawy w składach trzyosobowych. Jej decyzje są podejmowane w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o wyrażenie zgody. Swoje postępowanie prowadzi ona w trybie kodeksu postępowania administracyjnego.