Ponad rok temu zmieniły się zasady zatrudniania pracowników samorządowych. Nadal jednak pracują oni na podstawie wyboru, powołania i umowy o pracę. W nowej ustawie zrezygnowano z mianowania. Zmianie uległy zasady zatrudnienia na kierowniczych stanowiskach.

Sekretarz bez rady

Na podstawie wyboru zatrudniani są m.in. marszałkowie województw i ich zastępcy. Podobnie jest w przypadku starostów i ich zastępców. Z kolei w urzędzie gminy z wyboru jest tylko wójt, burmistrz i prezydent miasta. Natomiast ich zastępcy zatrudniani są na podstawie powołania. Wójt sam decyduje, kogo może powołać na swojego zastępcę. Nie może to jednak trwać dłużej niż okres trwania jego kadencji.

Na podstawie powołania zatrudniany jest też skarbnik. Tu jednak ostatecznie o jego powołaniu decyduje rada gminy. Może ona na wniosek wójta podjąć decyzję o zatrudnieniu skarbnika. Nowa ustawa o pracownikach samorządowych zmieniła jednak formę nawiązania stosunku pracy z sekretarzem. Na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów sekretarz był zatrudniany na takich samych zasadach jak skarbnik. Obecnie na dobór kandydata na stanowisko sekretarza nie ma już żadnego wpływu rada gminy, ale wyłącznie kierownik urzędu (wójt). Nie oznacza to, że wójt może zatrudnić na tym stanowisku np. partyjnego kolegę. Nowa ustawa o pracownikach samorządowych wprowadziła określone wymogi na to stanowisko, m.in. obowiązek apolityczności. Dlatego te osoby, które po wejściu w życie ustawy zajmowały stanowisko sekretarza i należały do partii, aby zachować miejsce pracy musiały zrezygnować z członkostwa. Wątpliwość budzi fakt, że stanowiska sekretarza i skarbnika uważane są przez samorządowców za równorzędne i o podobnym stopniu odpowiedzialności. Skarbnik odpowiada za finanse gminy, a sekretarz za politykę kadrową.

Na umowie urzędnicy

Najwięcej spośród 222 tys. osób pracujących w samorządzie to pracownicy zatrudnieni na postawie umowy o pracę. Ta grupa pracowników może być zatrudniona na czas określony lub nieokreślony.

W rozporządzeniu o wynagradzaniu pracowników zostały określone szczegółowe wymagania na poszczególne stanowiska w samorządach. Głównie jest to staż pracy i wykształcenie. Na przykład na stanowisku głównego specjalisty wymagane jest wykształcenie wyższe wraz z czteroletnim stażem pracy. W rozporządzeniu przewidziano jednak możliwość ominięcia wymogu związanego z doświadczeniem zawodowym. Zgodnie z par. 4 tego rozporządzenia pracownikowi może być skrócony w uzasadnionych przypadkach staż pracy wymagany na danym stanowisku. Nie jest to jednak możliwe w przypadku sekretarza lub kierowniczego stanowiska urzędniczego. Na sekretarza może być zatrudniona osoba z co najmniej czteroletnim stażem pracy w administracji samorządowej, w tym co najmniej dwuletnim na stanowisku kierowniczym. W przypadku kierowniczych stanowisk urzędniczych wymagany jest co najmniej trzyletni staż pracy lub prowadzenie w tym samym okresie działalności gospodarczej, która jest związana ze stanowiskiem, o które się ubiega.

Asystent wójta

Nowa ustawa o pracownikach samorządowych przewidziała też możliwość zatrudniania przez kierowników urzędów asystentów i doradców. Te stanowiska nie są jednak stanowiskami urzędniczymi. Tak więc ich staż pracy w gminie nie jest uwzględniany przy ubieganiu się np. o stanowisko sekretarza. Asystenta i doradcę wójt może zatrudnić bez przeprowadzania konkursu. Taka osoba nie podlega ocenie okresowej ani też nie odbywa służby przygotowawczej i egzaminu końcowego, który w przypadku innych stanowisk w urzędzie decyduje o dalszym zatrudnieniu. Aby na te stanowiska nie trafiały całkowicie przypadkowe osoby, w rozporządzeniu wprowadzono dla nich minimalne wymagania kwalifikacyjne. Tak więc doradca powinien mieć wykształcenie wyższe i pięć lat stażu pracy. W przypadku asystenta wystarczy tylko wykształcenie średnie bez jakiegokolwiek doświadczenia zawodowego.

Asystenci i doradcy są zatrudniani na czas trwania kadencji wójta. Ten jednak w każdym czasie może z nimi rozwiązać umowę o pracę z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. W celu ograniczenia liczby pracujących w samorządach asystentów i doradców ich liczbę uzależniono od wielkości gminy. Liczba zatrudnionych doradców i asystentów nie może przekroczyć trzech osób w gminie do 20 tys. mieszkańców. Z kolei w gminie do 100 tys. i w powiatach maksymalnie może być ich pięciu. Najwięcej, bo aż siedmiu można zatrudnić w dużych gminach i województwach.