Nawet najlepsza znajomość obcego języka nie daje uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, jeśli kandydat nie ukończył filologii, albo mając tytuł magistra innego kierunku, nie ukończył studiów podyplomowych dla tłumaczy danego języka. Od lat te zasady budzą wiele emocji i nawet protestów – np. przeciwko temu, że zawodu tego nie może wykonywać mieszkający w Polsce obywatel innego państwa, znający jego język od urodzenia, ale niemający za sobą studiów językowych. Dyskusje na ten temat trwają, ale póki co, nic nie zapowiada zmiany obecnych reguł.

Tłumaczem przysięgłym może być osoba fizyczna, która:

● ma obywatelstwo polskie albo obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub, na zasadach wzajemności, obywatelstwo innego państwa,

● zna język polski,

● ma pełną zdolność do czynności prawnych,

● nie była karana za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego,

● ukończyła magisterskie studia wyższe na kierunku filologia lub ukończyła magisterskie studia wyższe na innym kierunku i studia podyplomowe w zakresie tłumaczenia, odpowiednie dla danego języka,

● zdała egzamin z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy oraz z języka obcego na język polski.

Egzamin na tłumacza przysięgłego przeprowadza Państwowa Komisja Egzaminacyjna, której członków (jest ich 11) powołuje i odwołuje minister sprawiedliwości. Zamiar przystąpienia do egzaminu chętny zgłasza pisemnie do Ministerstwa Sprawiedliwości. Przewodniczący komisji powinien powiadomić kandydata o terminie i miejscu egzaminu nie później niż na 21 dni przed dniem egzaminu. Po otrzymaniu tego zawiadomienia należy wnieść opłatę egzaminacyjną, która wynosi obecnie 800 zł.

Egzamin składa się z części pisemnej i ustnej. W razie niedostatecznego wyniku do egzaminu można przystąpić ponownie najwcześniej po roku. Kandydat na tłumacza nie musi przed egzaminem ukończyć wymaganej edukacji. Może najpierw zdać egzamin i później uzupełnić wykształcenie.

Osoba, która nabyła uprawnienia do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, uzyskuje do tego prawo po złożeniu ślubowania i wpisaniu na listę tłumaczy przysięgłych, prowadzoną przez ministra sprawiedliwości. Wpis jest dokonywany na własny wniosek. Wcześniej, podczas ślubowania, trzeba wygłosić rotę przyrzeczenia.

Minister sprawiedliwości może zawiesić – na pięć lat – tłumacza przysięgłego w wykonywaniu jego czynności, jeżeli nie będzie ich podejmował przez okres dłuższy niż trzy lata. Decyzję tę może jednak uchylić, jeżeli tłumacz złoży w tej sprawie wniosek, w którym uzasadni zarówno swoją długą przerwę w wykonywaniu czynności tłumacza przysięgłego, jak i przedstawi argumenty przemawiające za uchyleniem decyzji ministra.

Tłumacz może także na własną prośbę zostać skreślony z listy. Minister usunie go z niej ponadto w przypadku:

● jego śmierci,

● utraty obywatelstwa wymaganego dla tłumacza przysięgłego,

● pozbawienia pełnej zdolności do czynności prawnych,

● ukarania za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego,

● prawomocnego orzeczenia kary pozbawienia prawa wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego,

● upływie okresu zawieszenia w czynnościach.