PRACOWNICY

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. W tym okresie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu. Za pracownika należy opłacać wszystkie wymienione wyżej składki, niezależnie od tego, czy ma on równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, status ucznia, studenta, emeryta czy rencisty.

Wyjaśnić trzeba, że za pracownika, z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych, uważa się nie tylko osobę pozostającą w stosunku pracy, ale również wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, umowy o dzieło – jeżeli umowy takie zostały zawarte z własnym pracodawcą lub praca na podstawie tych umów jest wykonywana na jego rzecz. Zawierając wymienione umowy, pracodawca nie dokonuje dodatkowego zgłoszenia zatrudnionej osoby do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA, tylko przychód, jaki wypłaca z tej umowy, wykazuje w raporcie ZUS RCA (z kodem 01 10 XX) wraz z wynagrodzeniem z umowy o pracę. Od tak ustalonej podstawy nalicza i opłaca wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Umowa z pracownikiem na urlopie

Zdarza się, że pracodawcy zawierają umowy cywilnoprawne z pracownikami, którym udzielili urlopu bezpłatnego, wychowawczego czy macierzyńskiego. Umów tych nie traktuje się jak umów z własnym pracownikiem ze skutkami, o których napisaliśmy wyżej. Wszystkie wymienione wyżej urlopy występują co prawda w czasie trwania stosunku pracy, jednak okresy tych urlopów stanowią przerwy w opłacaniu składek z tytułu umowy o pracę. Przebywanie na urlopie wychowawczym stanowi odrębny (od umowy o pracę) tytuł do ubezpieczeń, jeśli uprawniony nie ma prawa do emerytury, renty oraz innych tytułów do ubezpieczeń. Zasady podlegania ubezpieczeniom osoby pobierającej zasiłek macierzyński podejmującej działalność zarobkową zmieniły się od 1 września 2009 r. Od tej daty każda osoba, która pobiera zasiłek macierzyński z tego tytułu podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Obowiązki rozliczeniowe

W czasie wymienionych wyżej urlopów pracodawca ma obowiązek składać za pracowników imienne raporty miesięczne RSA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 XX) o okresach przerwy w opłacaniu składek z umowy o pracę, w których wykazuje okres tej przerwy oraz kod/świadczenia przerwy:

● 111 – w przypadku urlopu bezpłatnego,

● 121/122 – w przypadku urlopu wychowawczego,

● 311 – w przypadku zasiłku macierzyńskiego.

Zatrudniając na podstawie umowy o dzieło własnego pracownika, który przebywa na urlopie bezpłatnym, wychowawczym czy też macierzyńskim, nie zgłasza się go do żadnych ubezpieczeń. Umowa o dzieło nie stanowi bowiem odrębnego tytułu do ubezpieczeń. W konsekwencji od wypłacanego z umowy o dzieło wynagrodzenia żadne składki nie są naliczane.

Inaczej jest natomiast w przypadku zawarcia umowy zlecenia. Zatrudniając na jej podstawie własnego pracownika, który przebywa na urlopie bezpłatnym, macierzyńskim lub wychowawczym, pracodawca nie powinien go traktować jak swojego pracownika. Wobec tego musi złożyć formularz ZUS ZUA i z umowy zlecenia zgłosić go do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, wypadkowego (gdy praca jest wykonywana w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności), zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (jeśli zleceniobiorca będzie chciał podlegać temu ubezpieczeniu). Zatem od wypłacanego wynagrodzenia płatnik ma obowiązek naliczać oraz opłacać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Oczywiście może wystąpić sytuacja, iż umowa zlecenia zawarta z osobą na urlopie (bezpłatnym, wychowawczym, macierzyńskim) nie będzie stanowiła tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, gdyż zleceniobiorca będzie miał inny tytuł do tych ubezpieczeń, np. będzie wykonywał równocześnie inną umowę zlecenia u innego zleceniodawcy, od której opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne. Wówczas, gdy ubezpieczony nie będzie chciał przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, płatnik musi zgłosić zleceniobiorcę wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, składając formularz ZUS ZZA, i opłacać za niego tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Wyjaśnić trzeba, że gdy zleceniobiorca jest uczniem lub studentem i nie ukończył 26 lat, z umowy zlecenia nie podlega żadnym ubezpieczeniom i płatnik od wypłacanego mu wynagrodzenia nie opłaca żadnych składek.

UWAGA Bez zgłoszeń do ZUS

Zatrudniając na podstawie umowy o dzieło własnego pracownika, który przebywa na urlopie bezpłatnym, wychowawczym czy też macierzyńskim, nie zgłasza się go do żadnych ubezpieczeń