Odpowiedź Ministra Sprawiedliwości na pismo szefa MON w sprawie poborowych uchylających się od wojska:

Pan Bogdan Klich, Minister Obrony Narodowej

W odpowiedzi na pismo z dnia 30 stycznia 2009 r. nr 501/21/08/DP/TP dotyczące zaprzestania ścigania karnego osób, które dopuściły się przestępstwa uchylania się od służby wojskowej, uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko.

/Ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw/ (Dz. U. Nr 22, poz. 120) przygotowuje warunki do wstrzymania obowiązkowego pełnienia czynnej służby wojskowej. Jest to jedna z szeregu nowelizacji, związanych z procesem profesjonalizacji Wojska Polskiego, mająca za zadanie usprawnić system rejestracji i zastąpić pobór do służby wojskowej instytucją kwalifikacji wojskowej. Zgodnie z art. 18 ustawy, osoby stawiające się do kwalifikacji wojskowej będą z urzędu przenoszone do rezerwy, co ma stosować się odpowiednio do osób, które dotychczas podlegały obowiązkowi stawiennictwa do poboru i nie odbywają służby zastępczej.

Powołana ustawa z dnia 9 stycznia 2008 r. dokonuje również nowelizacji przepisu karnego art. 224 /ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej/, dostosowując jego brzmienie do wprowadzanych rozwiązań. I tak, zgodnie z art. 224 pkt 1, odpowiedzialności karnej ma podlegać ten, kto nie stawia się do kwalifikacji wojskowej w określonym terminie i miejscu albo nie przedstawia dokumentów, których przedstawienie zostało nakazane. W dotychczasowym brzmieniu tego przepisu, odpowiedzialności karnej podlegał ten, kto nie zgłaszał się do rejestracji, nie stawiał się do poboru w określonym terminie i miejscu, nie stawiał się do wojskowej pracowni psychologicznej albo nie przedstawiał dokumentów, których przedstawienie zostało nakazane. Nie uległ zmianie art. 224 pkt 2, przewidujący sankcję karną dla osoby, która nie zgłasza się w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony. Nie uległa również zmianie przewidywana za te czyny kara, to jest grzywna lub kara ograniczenia wolności.

Ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. nie dokonała zmian w art. 4 /ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej/. Nadal przewidywany jest — zgodnie z art. 85 Konstytucji — powszechny obowiązek obrony, któremu podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni go wykonywać ze względu na wiek i stan zdrowia. Nie został też co do zasady zniesiony obowiązek odbycia zasadniczej służby wojskowej, określony w art. 55 ustawy. Najistotniejsza zmiana, wynikająca z nowelizacji, polega na tym, że w miejsce obowiązku stawienia się do poboru przewidziany ma być odtąd obowiązek stawienia się do kwalifikacji wojskowej.

Z uwagi na modyfikację znamion art. 224 pkt 1 powołanej ustawy, należy zastanowić się, czy i w jakim zakresie po wejściu w życie ustawy nowelizującej niezbędne będzie zastosowanie art. 4 § 1 Kodeksu karnego w toczących się postępowaniach karnych.

Bez wątpienia depenalizacji ulegną zachowania polegające na niezgłoszeniu się do rejestracji oraz niestawiennictwie do wojskowej pracowni psychologicznej. Takie czyny nie będą odtąd stanowić przestępstwa, zaś dotyczące ich postępowania karne będą musiały zostać umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego.

Nie uległa zmianie treść art. 224 pkt 1 w zakresie przestępstwa polegającego na nieprzedstawieniu dokumentów, których przedstawienie zostało nakazane. Zmieniła się natomiast treść tego przepisu w części dotyczącej zastąpienia poboru kwalifikacją wojskową. W chwili obecnej, przed wejściem w życie opisywanej nowelizacji, karze przewidzianej w art. 224 pkt 1 podlega m.in. ten, kto nie stawia się do poboru przed wójtem lub burmistrzem (prezydentem miasta), właściwą komisją lekarską lub wojskowym komendantem uzupełnień w określonym terminie i miejscu. Po wejściu w życie ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r., karze podlegać będzie ten, kto nie stawi się do kwalifikacji wojskowej przed wójtem lub burmistrzem (prezydentem miasta), właściwą komisją lekarską lub wojskowym komendantem uzupełnień w określonym terminie i miejscu. Jak z powyższego wynika, tylko jedno ze znamion tego przestępstwa uległo modyfikacji, gdyż zamiast niestawiennictwa do poboru przepis ten będzie odtąd penalizować niestawiennictwo do kwalifikacji wojskowej. Nie zmieniło się natomiast znamię czasownikowe, określające niedopełnienie przez obywatela obowiązku stawiennictwa przed określonymi w ustawie organami, których lista również nie uległa zmianie.