W lutym przybyło ponad 84 tys. osób bezrobotnych. Obecnie w urzędach pracy jest zarejestrowanych 1,72 mln osób. Osoby tracące pracę mają wiele praw. Najpierw ich pracodawca musi w uzasadniony i poprawny sposób wypowiedzieć im umowę o pracę. Jeśli tego nie zrobi, mogą zaskarżyć taką decyzję do sądu. Firma powinna też w odpowiedni sposób rozliczyć się ze zwalnianym pracownikiem. Ten może zarejestrować się w urzędzie pracy jako bezrobotny i będzie mu zazwyczaj przysługiwał zasiłek dla bezrobotnych. Może też po spełnieniu określonych warunków przejść na emeryturę lub skorzystać z renty.

Wypowiedzenie umowy tylko na piśmie

Zwykłym sposobem zwolnienia pracownika jest wypowiedzenie mu umowy o pracę, tj. złożenie oświadczenia przez pracodawcę o rozwiązaniu umowy z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia. Takie oświadczenie, jak też o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, powinno zostać złożone na piśmie i podpisane przez pracodawcę. Jeżeli zwalniany pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony, pracodawca powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie.

- Wypowiedzenie musi zostać złożone drugiej stronie, aby mogła ona zapoznać się z jego treścią - mówi Katarzyna Grzybowska-Dworzecka, prawnik z Kancelarii Michałowski Stefański Adwokaci.

W oświadczeniu pracodawcy powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy.

Terminy wypowiedzenia wyrażone w miesiącach kończą się w ostatnim dniu miesiąca, a wyrażone w tygodniach, w sobotę. W przypadku gdy okres wypowiedzenia trwa miesiąc, a pracodawca złoży pracownikowi wypowiedzenie 1 marca, umowa rozwiąże się dopiero 31 kwietnia.

Okres wypowiedzenia umowy może też być krótszy,+ niż wynika to z kodeksu pracy (patrz infografika). Już po złożeniu wypowiedzenia pracodawca i pracownik mogą zawrzeć porozumienie i ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy. Jeżeli jednak pracodawca jednostronnie zastosował krótszy okres wypowiedzenia (a nie jest to uzasadnione przyczyną niedotyczącą pracowników), to umowa rozwiązuje się i tak z upływem okresu, jaki wynika z przepisów k.p., a pracownikowi przysługuje wynagrodzenia aż do momentu jej rozwiązania.

- W okresie wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u niego w roku ustania stosunku pracy - mówi Rafał Kotys, prawnik z firmy Tomaszewski i Kotys-Doradztwo Prawne.

Pracownik musi wykorzystać go we wskazanym przez firmę terminie. Ponadto pracodawca może w okresie wypowiedzenia zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy, ale z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Dyscyplinarka musi być uzasadniona

W dobie kryzysu zagrożone upadłością firmy, chcąc jak najszybciej rozstać się z pracownikami, mogą częściej zwalniać ich bez wypowiedzenia, czyli w trybie dyscyplinarnym.

- Przyczyny rozwiązania umowy muszą być konkretne i należycie udokumentowane. Niewystarczające może się okazać uzasadnienie rozwiązania umowy wyłącznie z powodu np. niewłaściwego zachowania pracownika - mówi Magdalena Cieślińska-Dopierała z Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych P. J. Sowisło & Topolewski.

Pracownicy powinni więc starać się nie dostarczać powodów takiego zwolnienia. Muszą więc m.in. starannie przestrzegać zasad powiadamiania pracodawców o nieobecności w pracy (np. zawsze składać wnioski urlopowe na piśmie), szczegółowo przestrzegać obowiązującego ich czasu pracy, właściwie korzystać z materiałów i urządzeń służbowych, nie odmawiać wykonania zgodnych z prawem poleceń, zgodnie z prawem korzystać ze zwolnień lekarskich, nie naruszać zasad bhp, informować pracodawcę o zdarzeniach, które mogą powodować szkodę pracodawcy.