Prawo do emerytury, na podstawie Karty Nauczyciela, przysługuje niezależnie od wieku nauczyciela, ale po udowodnieniu określonego okresu zatrudnienia i rozwiązaniu stosunku pracy. Emeryturę mogą otrzymać nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym dwadzieścia lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze. Natomiast nauczycielom szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich przysługuje emerytura po udowodnieniu dwudziestopięcioletniego okresu zatrudnienia, w tym dwudziestu lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym.

Rozwiązanie stosunku pracy

Emerytura bez względu na wiek przysługuje po rozwiązaniu na wniosek nauczyciela stosunku pracy albo w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach wymienionych w Karcie Nauczyciela, m.in.: w razie całkowitej albo częściowej likwidacji szkoły, w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

PRZYKŁAD: EMERYTURA PO ROZWIĄZANIU UMOWY

Jarosław W. urodził się 30 grudnia 1947 r. Aktualnie ma 30-letni okres zatrudnienia, w tym ponad 20-letni okres pracy nauczycielskiej. Ma zamiar przejść na emeryturę dopiero po zakończeniu roku szkolnego 2008/2009, a więc od 1 września 2009 r. W przedstawionej sytuacji nie będzie przeszkód do przyznania emerytury bez względu na wiek od 1 września 2009 r. Jednak konieczne będzie rozwiązanie stosunku pracy na wniosek Jarosława W. albo w trybie wskazanym w art. 88 ust. 1a Karta Nauczyciela.

Nauczyciel zatrudniony równocześnie w kilku szkołach lub placówkach, w celu nabycia prawa do emerytury na podstawie Karty Nauczyciela, powinien rozwiązać stosunki pracy we wszystkich szkołach (placówkach). Jeśli jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, nabędzie prawo do emerytury, jeżeli złoży wniosek o rozwiązanie tej umowy przed upływem okresu, na jaki została ona zawarta.

Prawa urodzonych po 1948 roku

W stosunku do nauczycieli urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. uprawnienie do wcześniejszego przejścia na emeryturę bez względu na wiek jest ograniczone. Od tej grupy osób wymaga się spełnienia warunków dotyczących tzw. stażu ogólnego i szczególnego nie później niż do 31 grudnia 2008 r., a także dodatkowo nieprzystąpienia do OFE albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Podkreślić trzeba, że warunek rozwiązania stosunku pracy może być spełniony po 2008 roku. Po 2008 roku może być też złożony wniosek o emeryturę bez względu na wiek. Aby jednak otrzymać emeryturę obliczoną według dotychczasowych zasad, z wnioskiem tym należy wystąpić przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego (wynoszącego w przypadku kobiet 60, a w przypadku mężczyzn 65 lat).

Emerytura w wieku 55 albo 60 lat

Osoby, które wykonują pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela, ale nie spełniają warunków wymaganych do przyznania emerytury bez względu na wiek, mogą ubiegać się o emeryturę z tytułu wykonywania pracy w szczególnym charakterze. Przysługuje ona po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz udokumentowaniu okresów składkowych i nieskładkowych w wymiarze 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat pracy nauczycielskiej. Praca nauczycielska musi być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Przyznanie omawianej emerytury nie jest jednak uzależnione od tego, by ostatnim zatrudnieniem było zatrudnienie z tytułu wykonywania pracy nauczycielskiej.

PRZYKŁAD: NIEWAŻNE OSTATNIE ZATRUDNIENIE

Anna Z. prowadzi od kilku lat wraz z mężem działalność pozarolniczą. Podlega ubezpieczeniom jako osoba współpracująca. Anna Z. 31 grudnia 2008 r. ukończyła 55 lat. Ma 21 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 16 lat pracy nauczycielskiej. Jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Jeżeli Anna Z. złoży wraz z wnioskiem o emeryturę wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa, spełni wówczas wszystkie warunki do przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze (na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej).

Prawo skorzystania z emerytury o pięć lat wcześniej, w przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., uzależnione jest od spełnienia warunków dotyczących wieku i stażu pracy, w tym pracy nauczycielskiej do 31 grudnia 2008 r. Ponadto ubezpieczeni ci nie mogą być członkami OFE, a jeżeli są, muszą wraz z wnioskiem o emeryturę zgłosić wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Podkreślić trzeba, że wniosek o emeryturę, jeśli warunki zostały spełnione do końca 2008 roku, może być złożony obecnie albo w kolejnych latach, ale przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego. Jeśli zostanie złożony po ukończeniu 60 lat w przypadku kobiet, a 65 w przypadku mężczyzn, emerytura zostanie obliczona według nowych zasad.

PRZYKŁAD: MOŻLIWY WNIOSEK W 2011 ROKU

Justyna Z. ma zamiar przejść na emeryturę za dwa lata. Ukończyła 56 lat i ma 24-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 17 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Justyna Z. spełniła do 31 grudnia 2008 r. warunki przyznania emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnym charakterze dotyczące wieku emerytalnego, stażu ogólnego, w tym stażu nauczycielskiego. Ponadto nie jest członkiem OFE. Po złożeniu wniosku o emeryturę za dwa lata (Justyna Z. będzie miała wówczas 58 lat) ZUS przyzna ją na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej i obliczy według starych zasad.